TRÍ THÔNG MINH VĂN HOÁ LÀ GÌ?

By Lien Le

Trí thông minh văn hoá (cultural intelligence), hay còn được gọi tắt là CQ, thuật ngữ này còn khá mới lạ ở Việt Nam. Tuy nhiên, đây là một khái niệm thông dụng cần được chú ý trong lĩnh vực đa dạng và hòa nhập.

TRÍ THÔNG MINH VĂN HOÁ LÀ GÌ?

Được định nghĩa bởi David Livermore (2009) trong cuốn sách “Leading with cultural intelligence”: [1]

Trí thông minh văn hoá là khả năng làm việc hiệu quả trong môi trường văn hoá đa quốc gia, đa dân tộc và đa tổ chức.

Ngoài ra, theo tờ báo uy tín thế giới Harvard Business Review [2], có ba yếu tố chính của trí thông minh văn hoá là Suy nghĩ (Head), Cơ thể (Body) và Cảm xúc (Heart).

• Suy nghĩ: kiến thức và hiểu biết của bạn, một phần đến từ quan sát và nghiên cứu các mặt về đời sống vật chất, tinh thần của một đất nước khác. Nhưng bạn cũng cần có chiến lược thu thập thông tin mới và khả năng sử dụng các chiến lược đó để nhận ra những kiến thức được chia sẻ. Điều này sẽ giúp bạn ra quyết định và giao tiếp phù hợp hơn với nhiều người từ các nước khác nhau.
• Cơ thể: các biểu hiện, hành động của bạn như cử chỉ, ngôn ngữ cơ thể hay cách bạn xử lý vấn đề trong môi trường đa văn hoá.
• Cảm xúc: để có trí thông minh văn hoá cao, bạn cần phải tự tin, không sợ mắc lỗi và đủ tự tin tiếp tục học hỏi, từ đó có thể giải quyết các tình huống khác biệt văn hóa mới.

Ta có thể hiểu rằng trí thông minh văn hoá có liên quan đến trí thông minh cảm xúc (emotional intelligence – EI) nhưng có nghĩa rộng hơn một chút. Người có trí thông minh cảm xúc cao có thể nắm bắt được cảm xúc, mong muốn và nhu cầu của người khác. Hơn vậy, người có trí thông minh văn hoá cao có thể hoà hợp các giá trị, niềm tin, thái độ và ngôn ngữ cơ thể của những người từ các nền văn hoá khác nhau. Họ sử dụng những kiến thức này để kết nối với người khác bằng sự đồng cảm và thấu hiểu. [3]

TẠI SAO TRÍ THÔNG MINH VĂN HOÁ LẠI QUAN TRỌNG, NHẤT LÀ ĐỐI VỚI NHỮNG NGƯỜI TRẺ?

Đầu tiên, bạn sẽ có cơ hội được học hỏi từ nhiều nguồn tri thức, thông tin và những người tài năng hơn. Với sự bùng nổ mạnh mẽ của công nghệ thông tin, giờ đây việc tiếp cận với nguồn học bổng, giao lưu văn hoá trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Hay chỉ với một thiết bị điện tử kết nối mạng, bạn có thể tìm kiếm các workshop, sự kiện trên mạng xã hội để giao lưu với nhiều người từ khắp nơi trên thế giới. Ranh giới giữa các quốc gia ngày một mờ dần.

Tiếp theo, trong bối cảnh toàn cầu hoá, Việt Nam đã gia nhập nhiều tổ chức quốc tế và ký kết các hiệp định thương mại như Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu – Việt Nam (EVFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (gọi tắt là Hiệp định CPTPP) hay hội nhập ASEAN. Đây chính là cơ hội nhưng cũng chính là thách thức đối với những người trẻ tuổi khi họ dễ dàng được trải nghiệm và làm việc trong môi trường quốc tế, đa văn hóa ngay tại Việt Nam. Nhờ vậy, khi hiểu và chấp nhận sự khác biệt văn hoá, bạn đem đến cho chính mình nhiều cơ hội làm việc và trải nghiệm giữa các quốc gia. 

Cuối cùng, ai có trí thông minh văn hoá cao sẽ có lợi thế cạnh tranh hơn so với những bạn khác. Bạn sẽ là người nâng cao hiệu quả công việc thông qua giao tiếp, làm việc nhóm trong môi trường đa văn hoá. Chính sự đồng cảm và tự tin giúp bạn nhận biết được những khác biệt trong văn hóa để từ đó có thể tương tác một cách hiệu quả với người khác. Hơn nữa, chính những điều này sẽ giúp bạn giảm thiểu những hiểu lầm, định kiến, xung đột không đáng có và phát triển bản thân hơn. [4]

LÀM THẾ NÀO ĐỂ RÈN LUYỆN TRÍ THÔNG MINH VĂN HOÁ?

Cũng như các chỉ số thông minh khác của con người, trí thông minh văn hoá một phần là do bẩm sinh nhưng cũng nhờ vào việc giáo dục, trải nghiệm và rèn luyện mà có được. Do đó, chúng ta cần liên tục học hỏi, trau dồi thường xuyên.

Theo tác giả David Livermore (2009), trí thông minh văn hoá có thể học được dựa trên các chỉ số thông minh khác và thực hành theo mô hình bốn bước:

• Xác định động lực của bản thân (Động cơ)
• Tìm kiếm để học hỏi (Kiến thức)
• Bước ra khỏi vùng an toàn và thách thức những giới hạn về tri thức (Chiến lược)
• Học hỏi, làm việc bằng cách tôn trọng sự khác biệt (Hành động)

Ông cũng đã đề cập nhiều cách để nâng cao trí thông minh văn hoá của mỗi người như đọc sách, học một ngôn ngữ mới, viết nhật ký, tham gia các lớp học về kỹ năng giao thoa văn hoá, học diễn xuất, đi du lịch, tham quan bảo tàng, các nơi tín ngưỡng, tâm linh,…

Nhìn chung, để rèn luyện trí thông minh văn hoá, chúng ta cần trang bị kiến thức và tinh thần cởi mở để học hỏi cái mới. Hãy để bản thân tò mò và khám phá các nền văn hoá khác thông qua việc quan sát, đặt câu hỏi, tìm kiếm sự khác biệt và tương đồng. Khi tìm hiểu về nền văn hoá khác, tạm ngừng phán đoán, định kiến của bản thân. Thay vào đó, ta nên ý thức về việc cần tôn trọng, đồng cảm và ứng xử phù hợp với một văn hoá mới.

Tài liệu tham khảo:

[1] David A. Livermore. (2009). Leading with Cultural Intelligence: The New Secret to Success.

[2] P. Christopher Earley & Elaine Mosakowski. (2004). Cultural Intelligence. Retrieved September 15, 2020, from https://hbr.org/2004/10/cultural-intelligence.

[3] Jane Farrell. What is Cultural Intelligence? Breaking Down the Buzzword. Retrieved September 15, 2020, from https://theewgroup.com/what-is-cultural-intelligence/.

[4] Ibrahim Yitmen. (2013). Organizational Cultural Intelligence: A Competitive Capability for Strategic Alliances in the International Construction Industry.