GLOBAL LITERACY – PHẦN 2: SỰ ĐA DẠNG CỦA THẾ GIỚI
Trong phần trước của loạt bài về năng lực toàn cầu (global literacy), chúng tôi giải thích năng lực toàn cầu là gì và tại sao nó quan trọng trong thời đại hiện nay. Trong quá trình tìm hiểu và phát triển năng lực toàn cầu, một trong những vấn đề được quan tâm nhiều nhất là sự đa dạng của thế giới. Trong bài viết này, chúng ta sẽ giải mã sự đa dạng này và thái độ nên có của mọi người.
Mô hình giáo dục của chúng tôi luôn đề cao sự đa dạng: chương trình METHINK với sự đa dạng về vùng miền tại Việt Nam, chương trình GLOBAL YOU với sự tham gia và điều phối từ bạn bè quốc tế, hay chương trình DIGITAL SKILLS tạo điều kiện cho sự giao lưu giữa các bạn học sinh Việt Nam và Singapore… Với đặc điểm này, các khóa học của chúng tôi không chỉ là truyền đạt kiến thức từ điều phối viên tới học viên, đó còn là cơ hội để các bạn học viên học hỏi lẫn nhau. Và quan trọng hơn hết, môi trường của chúng tôi là môi trường không phán xét, vì vậy, dù có sự khác biệt, các bạn vẫn luôn được tôn trọng.
SỰ ĐA DẠNG VĂN HÓA
Chắc hẳn đã từng có vài lần, khi nghe một câu chuyện hài hước của nước ngoài, bạn không cảm thấy vui dù bạn giỏi ngoại ngữ và hiểu toàn bộ. Hay những vụ việc khách du lịch ngoại quốc bị xử phạt nặng mà chẳng biết lí do. Đó là bởi chúng ta chưa thực sự hiểu rõ về nền văn hóa đó và sự đa dạng văn hóa trên thế giới. Đa dạng văn hóa là khi tồn tại đồng thời nhiều nền văn hóa với đặc điểm ngôn ngữ, niềm tin, tập quán, … khác nhau. Và hơn thế nữa, văn hóa không đứng yên mà luôn chuyển động cùng sự phát triển của thế giới [1].
Có một số yếu tố cấu thành một nền văn hóa: hệ thống đạo đức và tôn giáo, cấu trúc xã hội, ngôn ngữ, nền giáo dục, triết lý chính trị và triết lý kinh tế [2]. Theo một nghiên cứu trên tạp chí Science, sự khác biệt về văn hóa Đông – Tây có thể bắt nguồn từ lịch sử hoạt động nông nghiệp, cụ thể là nền văn hóa lúa nước và văn hóa lúa mì. Từ việc trồng trọt, chăm sóc hai loài cây lương thực khác nhau này, con người của các vùng cũng dần hình thành những đặc điểm và thói quen tương ứng [3].
Đồng thời, đa dạng về văn hóa cũng là yếu tố thúc đẩy một số lĩnh vực khác. Việc giao lưu và trao đổi văn hóa hình thành nên một “kho tàng” thành tựu phát triển của nhân loại. Bạn quyết định đi du lịch đến một vùng đất mới là để khám phá, tìm hiểu đặc điểm của địa phương đó. Bạn học ngoại ngữ là để kết nối với nhiều người hơn trên thế giới, hiểu rõ hơn về lối sống và xã hội của họ…
Ở những chương trình mang tính quốc tế, chúng tôi được hợp tác và làm việc với nhiều cá nhân hay tổ chức đến từ các quốc gia khác nhau: nhà tài trợ, đối tác, điều phối viên, các bạn học viên… Đây vừa là cơ hội vừa là thách thức đối với chúng tôi . Nhờ đặc điểm này mà chúng tôi xây dựng được những chương trình bổ ích, trải nghiệm giao lưu văn hóa và những ý tưởng mới lạ cho khóa học. Tuy nhiên, nó cũng bao gồm những khác biệt về quan điểm, hay sự chênh lệch múi giờ gây bất tiện cho hai bên. Nhưng chung quy lại, sự đa dạng đã tạo nên điểm độc đáo của chúng tôi và giúp học viên nhận được những giá trị xứng đáng từ các chương trình.
NHẬN THỨC VỀ SỰ ĐA DẠNG
Với sự hội nhập và phát triển toàn cầu, chúng ta sống và làm việc trong môi trường quốc tế, di chuyển hợp pháp qua các đường biên giới. Mỗi ngày, chúng ta đều được tiếp xúc với những người khác nhau, từ những quốc gia khác nhau, tôn thờ những tín ngưỡng khác nhau. Vậy nên, việc nhận thức và hiểu biết đúng đắn về sự đa dạng là rất cần thiết.
Nhận thức về văn hóa là khi bạn hiểu được sự tương đồng và khác biệt của những nền văn hóa đang tồn tại, tôn trọng những đặc điểm đó. Điều quan trọng trong quá trình nhận thức về văn hóa là tinh thần không phán xét, không áp đặt định kiến cá nhân, rằng đây là ‘tốt’ hay ‘xấu’, ‘đúng’ hay ‘sai’ [4].
Ngoài ra, thế giới ngày càng phát triển thì con người ngày càng thay đổi về tư duy. Có thể nhận thấy rõ ràng, con người hiện đại tự tin thể hiện cá tính và màu sắc riêng của mình. Ngày trước, người ta sử dụng từ “melting pot” (nghĩa đen: nồi lẩu thập cẩm) để chỉ xã hội ở Mỹ. Đó là khi con người từ mọi nơi tạo nên làn sóng nhập cư đến Mỹ, họ làm việc, sinh sống, hòa nhập và dần dần bị “đồng hóa”. Nhưng ngày nay, cụm từ “mosaic” (nghệ thuật khảm) hay “tossed salad” (salad trộn) đang dần thay thế cho “melting pot”. Là nơi mà những viên đá hay mảnh thủy tinh vẫn giữ nguyên màu sắc, đặc điểm của nó và cùng nhau tạo nên một bức tranh tuyệt đẹp. Hay tất cả cà rốt, dưa chuột, cà chua, diếp cá vẫn giữ nguyên hình dáng, hương vị riêng biệt trong một bát salad ngon lành [5]. Khi đó, con người tự hào về nền văn hóa và những nét độc đáo của chính mình. Vì vậy, chúng đang sống trong một thế giới của sự đa dạng, đa dạng về văn hóa và đa dạng về màu sắc cá nhân của mỗi người.
CON NGƯỜI VỚI NHẬN THỨC VỀ SỰ ĐA DẠNG
Với nhận thức về sự đa dạng của thế giới, chúng ta sẽ phát triển hơn ở nhiều khía cạnh. Quá trình hội nhập toàn cầu tạo điều kiện cho con người tiếp xúc với những thành tựu nổi bật của thế giới, cũng đòi hỏi chúng ta mỗi ngày phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. Và nhận thức về sự đa dạng văn hóa sẽ giúp chúng ta làm việc hiệu quả hơn trong môi trường quốc tế. Khi đó, ta có thể giao tiếp dễ dàng hơn, nhanh chóng loại bỏ những hiểu lầm hay xung đột, học hỏi nhiều điều hay ho từ các nền văn hóa khác… [6] Hay nói ngắn gọn, nhận thức về sự đa dạng là chìa khóa của cánh cửa hội nhập.
Trước khi tìm hiểu về sự đa dạng của thế giới, chúng ta cần phải hiểu rõ về chính mình: xác định giá trị của bản thân và tự hào về nền văn hóa dân tộc. Ngoài ra, chúng ta cần có tinh thần cởi mở, không phán xét, loại bỏ những định kiến bảo thủ khi đón nhận những điều mới mẻ của thế giới. Hơn hết, hãy học cách quan sát, lắng nghe và đồng cảm với mọi người. Đó là cách giúp con người cảm nhận sâu sắc sự đẹp đẽ của mọi nền văn hóa.
Trái Đất là một ngôi làng lớn mà chúng ta đang cùng chung sống. Mọi suy nghĩ, hành động của con người đều có tác động tới sinh hoạt của ngôi làng này. Vì vậy, hãy hiểu trách nhiệm của bản thân – một công dân toàn cầu, hiểu mọi người và hiểu thế giới.
[1] What is Cultural Differences. IGI Global. What is Cultural Differences | IGI Global (igi-global.com)
[2] Sự khác biệt về văn hóa. Academia. Sự khác biệt về văn hóa | Academia (academia.edu)
[3] Cách lý giải mới về nguyên nhân khác biệt văn hóa Đông-Tây. (09/05/2014). Khai thác 18/08/2021: https://www.vietnamplus.vn/cach-ly-giai-moi-ve-nguyen-nhan-khac-biet-van-hoa-dongtay/258909.vnp
[4] Understanding a different culture. Reach Out. Understanding a different culture | Reach Out (au.reachout.com)
[5] An Overview of Diversity Awareness. PennState Extension. (12/09/2017). Khai thác 19/08/2021: https://extension.psu.edu/an-overview-of-diversity-awareness
[6] Vì sao bạn nên hiểu biết về khác biệt văn hóa?. Vietcetera. (07/04/2020). Khai thác 20/08/2021: https://vietcetera.com/vn/vi-sao-ban-nen-hieu-biet-ve-khac-biet-van-hoa
