CÂU CHUYỆN GIAO THOA VĂN HÓA (P3): SỐC VĂN HÓA

CÂU CHUYỆN GIAO THOA VĂN HÓA (P3): SỐC VĂN HÓA

Đọc các phần khác cùng loạt bài của tác giả Hạnh Phan:

Phần 1: Một lần đói bụng

Phần 2: Làm “chị giáo ở Côn Minh

—

Rút kinh nghiệm từ tuần đầu, chúng tôi không lao vào dạy luôn mà dành nguyên ngày đầu tiên để tìm hiểu và làm quen với học sinh trong lớp. May thay, các em cấp 3 khá cởi mở và chủ động, số em nói được tiếng Anh cũng nhiều hơn đáng kể. Chúng tôi thở phào nhẹ nhõm. Kết thúc tiết học cuối, chúng tôi quay lại phòng họp để chuẩn bị giáo án. Tôi đã nảy ra một ý tưởng, đó là chia sẻ cho các em về câu chuyện “Sốc văn hóa” của chính các bạn TNV tham gia dự án lần này.

Cô bạn trợ giảng giúp tôi tìm video về “Sốc văn hóa”. Tiết học của tôi rất đơn giản. 5 phút đầu, tôi cho các em xem 1 video hoạt hình ngắn nói về “Sốc văn hóa”. Sau đó, tôi hỏi các em về nội dung của đoạn clip vừa xem. Khi chắc chắn các em đã hiểu hết, tôi nói:

– Sốc văn hóa là một thuật ngữ được dùng để chỉ sự lo lắng và những cảm xúc mà một người cảm thấy khi phải hoạt động trong một nền văn hóa hay môi trường xã hội hoàn toàn khác. Các em thấy đấy, khi mới sang Úc du học, cô gái đến từ một đất nước Hồi giáo đã sốc khi gặp những người xăm trổ, sốc khi có một bạn nam tự nhiên ngồi bên cạnh vì ở đất nước của mình, những điều này là cấm kỵ. Cô ấy thấy sợ hãi và hoảng loạn. Thông thường, những người “Sốc văn hóa” trải qua 4 giai đoạn: honeymoon (trăng mật), frustration (chối bỏ thực tại), adjustment (thích nghi) và adaptation (chấp nhận). Tùy hoàn cảnh mà mỗi người sẽ trải qua giai đoạn 1 hoặc 2 trước. Cô sẽ minh họa bằng câu chuyện có thật để các em dễ hình dung hơn.

Phần slide tiếp theo hiện ra hình ảnh con phố đầy hàng quán, tấp nập người qua lại ở Hàng Châu và hình ảnh con đường chỉ có 2 hàng xe dài, không 1 bóng người ở Côn Minh. Cả lớp cười ồ lên. Tôi nói:

– Trước khi đến Côn Minh, bọn cô ở Hàng Châu. Khách sạn tuy nhỏ nhưng nằm trên con phố đông đúc như vậy đó. Hàng quán đầy đường, cửa hàng tiện lợi mở 24/24 nên mọi người có thể tự do ăn uống, đi lại. Họ có dịch vụ giặt quần áo, dọn vệ sinh nên bọn cô không phải lo nghĩ gì. Thời tiết suốt trong thời gian ấy tuy nóng ẩm nhưng không mấy khi mưa. Vì vậy, dù lần đầu sang nước ngoài nhưng mọi chuyện đều êm xuôi nên với cô Wajeeha (người Pakistan), 2 tuần ở Hàng Châu đẹp như tuần trăng mật. Tuy nhiên, sau khi chuyển đến Côn Minh, cô ấy đã rất sốc.

Cả lớp rất chăm chú. Tôi tiếp tục nói:

– Côn Minh chào đón bọn cô bằng một cơn mưa rào. Quanh trường, đường phố vắng hơn hẳn, hàng quán không nhiều và đóng cửa từ rất sớm. Bọn cô phải ăn trong trường, muốn đi ra ngoài phải xin phép. Ôi lạ thật đấy, bọn cô đều đã trên 18, đều là những công dân trưởng thành mà sao vẫn phải đi thưa về gửi thế này? Bạn nào không hợp khẩu vị cũng đành chấp nhận vì siêu thị cách rất xa, phải đi bộ 20 phút ra trạm xe buýt rồi bắt 2 chuyến mới đến nơi. Chưa kể phòng không có quạt hay điều hòa, giường tầng không có đệm. Phòng vệ sinh không có vòi xịt, còn là bệ xổm. Đối với người châu Á mình, việc nằm đất hoặc nằm giường không đệm là điều bình thường nhưng đối với những người đến từ các châu lục khác, họ thấy như thế chẳng khác nào nằm trên tấm gỗ và bệ xổm là thứ rất kinh dị. Cô Wajeeha không chấp nhận được những chuyện này.

Cả lớp vẫn cười không ngớt:

– Hồi mới đến, cô ấy chỉ nằm trong phòng khóc. Thật ra đa số mọi người đều ngỡ ngàng nhưng cố động viên nhau và học cách chấp nhận. Nhưng Wajeeha vẫn tuyệt vọng và khóc mỗi khi gọi điện cho mẹ, cô ấy lại phàn nàn: “Tớ không biết sẽ sống ở đây kiểu gì trong 2 tuần tới. Tớ nhớ Hàng Châu, tớ nhớ mẹ. Tớ không muốn ở đây thêm 1 giây phút nào”. Khi đến Côn Minh, cô Wajeeha trải qua giai đoạn 2 của sự “Sốc văn hóa” – đó là “chối bỏ”. Đây có lẽ là giai đoạn thử thách nhất của sốc văn hoá. Cô ấy chưa từng phải giặt quần áo bằng tay hoặc dọn phòng, công việc không như ý, Hàng Châu quá hiện đại và tiện nghi còn ở đây thì ngược lại,…nhưng đến thời điểm hiện đại, cô Wajeeha đã học được cách thích nghi và chấp nhận những sự bất tiện này. Cô ấy đã chịu lắng nghe lời khuyên của mọi người, học cách giặt quần áo, tự dọn phòng, đi ra ngoài mua đồ dự trữ để bữa nào không ăn được vẫn không bị đói. Hơn nữa, cô ấy cũng đã thừa nhận rằng ban đêm và sáng sớm ở đây se lạnh nên không hề cần điều hòa.

Các em rất chăm chú và cười vui vẻ khi nghe tôi giải thích. Ở mỗi lớp, tôi thường lấy những ví dụ khác nhau là câu chuyện của chính tôi hay các TNV nước ngoài để minh họa cho bài giảng của mình. Tôi biết phần lớn các em dù rất thích đi du lịch nhưng chưa có cơ hội được đi ra nước ngoài, kể cả du lịch trong nước. Vì vậy, tôi thường dành những phút cuối của tiết học để tạo cơ hội cho các em bày tỏ nguyện vọng của mình.

– Cô hy vọng các em có thể chia sẻ với cô một nơi các em muốn đến trong tương lai và lý do tại sao. Các em có thể vẽ hoặc viết để thể hiện. Sau 15 phút, cô sẽ thu bài.

Các bạn đều tập trung nghĩ và nghiêm túc viết. Những bạn gái đang độ tuổi mộng mơ ước một ngày nào đó được đến Paris – thành phố của tình yêu và ăn tối dưới chân tháp Eiffel. Có em lại ước được đến Mỹ để gặp Justin Bieber vì ngưỡng mộ giọng hát của cậu ca sĩ này. Cũng có những em ước được đến các vùng đất khác của Trung Quốc như đảo Hải Nam, thành phố Hàng Châu, Thượng Hải, v.v. Ước mơ nào cũng đáng được trân trọng. Tôi hy vọng ước mơ của các em sẽ sớm thành hiện thực. Tôi mong các em đi xa hơn, đi nhiều hơn để tự mình trải nghiệm những câu chuyện hay thậm chí là những cú sốc văn hóa.

Dù không muốn nhưng ngày cuối của trại hè đã đến. Có lẽ tôi sẽ không bao giờ quên những màn trình diễn của các lớp ở trên sân khấu bế mạc; khoảnh khắc các em hăm hở chạy đến xin chữ ký, chụp ảnh với chúng tôi và cả những tấm thiệp, món quà, lời cảm ơn chân thành của các em. Nhờ có các em, chúng tôi mới biết những gì mình làm cũng có ý nghĩa. Cảm ơn các em – những người thầy tí hon đã cho chúng tôi cơ hội được làm bạn, được biết ước muốn của các em qua những dòng thư và tranh vẽ. Cảm ơn những người bạn đồng hành trên cả tuyệt vời. Tôi hiểu rằng: sự quản lý của nhà trường tuy có phần nghiêm ngặt nhưng cũng là để đảm bảo an toàn cho các TNV. Và nếu vì khởi đầu không như ý mà chỉ nhìn vào những mặt tiêu cực, không có sự cảm thông, khích lệ, chúng tôi sẽ chẳng thể nào cùng nhau tạo ra kết đẹp đẽ đến thế.

Hạnh Phan