TỪ HIỂU BẢN THÂN TỚI HIỂU NGƯỜI KHÁC

By Thanh Dat

“Sao mẹ cứ bắt con làm những thứ con không muốn vậy!”

Các bạn thấy câu này quen không?

Đó là những gì mình nghĩ trong đầu hồi bé mỗi khi mẹ bảo đi làm việc nhà, còn mình thì đang bận xem siêu nhân. Nghe nhỏ bé là vậy nhưng những cảm xúc khó chịu tích tụ lâu năm kết lại thành 1 cái hàng rào gai chắn giữa mẹ và mình. Nó xấu xí, động đến nó thì không dễ chịu gì, và nó lại còn mọc cao lên mỗi ngày nữa.

Và sau đây là câu chuyện mình và mẹ đã dẹp bỏ được cái hàng rào gai đó qua hành trình thấu hiểu bản thân và thấu hiểu lẫn nhau như thế nào.

TỪ THẤU HIỂU BẢN THÂN

Những gì mẹ mong muốn ở mình có vẻ khác với những gì mình muốn. Mẹ muốn nhà cửa sạch sẽ, còn mình thì chỉ muốn được vui vẻ. Mẹ muốn mình học giỏi, nhưng mình lại thích đến trường nói chuyện với bạn bè hơn là học. 

Mẹ muốn A, thì mình lại muốn ∀ cơ.

Chiến tranh lạnh xảy ra được vài tháng (hay 1 năm gì đó) thì mình cảm thấy “đau” không thể chịu được nữa. Mình tự hỏi tại sao mọi chuyện lại phải thế này, tại sao lại là mình phải chịu, tại sao mẹ mong muốn ở mình lắm thứ thế ? Cơ mà ngược lại, vậy thì:

“Mình mong muốn gì từ mẹ?”

Có lẽ là mình muốn 1 có gia đình vui vẻ, ấm cúng, nơi mà mình và mẹ có thể nói chuyện thoải mái, nơi không có hàng rào gai luôn chắn. Khi mẹ không nói chuyện với mình, mình cảm thấy bị từ chối, cảm thấy không vui vẻ và không an toàn. 

Mình cảm thấy như đang đứng cạnh hàng rào gai quan sát từng cái gai một, cố gắng hiểu xem nó thực sự làm từ những cảm xúc gì. Mình hiểu ra điều mình muốn là gì, mình đã và đang làm sai những việc gì, và mình thấy rằng mình cần phải hành động giải quyết.

Quá trình vừa rồi chính là cách mình tìm hiểu bản thân mình, hiểu được những cảm xúc mình đang gặp, hiểu được cách mình phản ứng với những người xung quanh ra sao. Mình đã đặt đúng câu hỏi. Đây chính là yếu tố đặc biệt quan trọng đã giúp mình hàn gắn mối quan hệ của mình với mẹ.

TỚI THẤU HIỂU NGƯỜI KHÁC

Tuy vậy, mình không biết ở phía bên kia hàng rào gai, mẹ đang suy nghĩ gì và cảm thấy thế nào. Nói chuyện với mẹ thì khó thật, nhưng mình không nói thì ai nói bây giờ?

Và rồi mình đem những câu hỏi mình đã tự hỏi mình đi hỏi mẹ.

• Hồi bằng tuổi con, mẹ đã như thế nào?
• Câu chuyện của mẹ là gì?
• Mẹ mong muốn gì/ cần gì ở con?
• Khi con … thì mẹ nghĩ/ cảm thấy như thế nào?
• Con thấy … thế này. Còn mẹ?

Những câu hỏi này đem lại sự thấu hiểu về mặt nhận thức (cognitive empathy), tức là mình lắng nghe và chấp nhận câu chuyện của mẹ. Mình chấp nhận rằng mẹ có những kinh nghiệm sống quan điểm sống khác với mình, và rằng đó là điều tất yếu. Khi đó mình cảm thấy yên bình hơn, còn hàng rào gai thì dần dần biến mất.

Đặt câu hỏi và lắng nghe

Thật may mắn, mẹ mình đã trả lời những câu hỏi của mình thật lòng, và mình hiểu được điều gì đã tạo nên con người của mẹ, một người kỷ luật, nghiêm khắc, cẩn thận nhưng cũng rất bao dung và rộng mở. 

Mình hiểu ra rằng để thấu hiểu người khác, còn cần đi xa hơn cả những câu hỏi. Mình tạm thời đặt cảm xúc sang 1 bên, tôn trọng những quan điểm của mẹ, và mình tiếp tục tìm cách để đạt được sự hòa thuận giữa cả hai, hay nói cách khác là đạt được sự thấu cảm.

SỰ THẤU CẢM GÍUP MÌNH HÀN GẮN MỐI QUAN HỆ VỚI MẸ (COMPASSIONATE EMPATHY)

Điều đáng nói ở đây, là quá trình thấu hàn gắn mối quan hệ của mình với mẹ ở trên vẫn chưa kết thúc. Tính tới bây giờ chắc cũng được 2, 3 năm rồi.

Mỗi cuộc nói chuyện mình lại hỏi 1 câu khác nhau, và xen giữa những cuộc nói chuyện ấy là những cuộc nói chuyện nho nhỏ khác, để chia sẻ 1 điều gì đó trong cuộc sống của mình. Mấu chốt ở đây là từ cả 2 phía mẹ và mình đều lắng nghe đối phương trước (thấu hiểu về mặt nhận thức) và sau đó cảm nhận điều mà đối phương đang trải qua đem lại cảm xúc gì. 

Đây chính là sự thấu cảm – sự thấu hiểu về mặt nhận thức và cảm xúc. Chúng ta hiểu rằng những cảm xúc của người khác xảy ra là có lý do, và điều đó cần được tôn trọng và chấp nhận.

Sự thấu cảm cần nỗ lực từ cả 2 phía

Hiện tại tuy không phải ngày nào cũng nói chuyện, mình vẫn cảm thấy mỗi cuộc điện thoại của mình với mẹ luôn có sự tôn trọng và chấp nhận từ cả 2 phía. Mẹ có thể đưa ra lời khuyên cho mình mà không gây áp lực mình phải nghe theo. Ngược lại, mẹ cũng đón nhận những ý kiến, chia sẻ của mình mà không áp đặt suy nghĩ của bản thân. Đặc biệt hơn, mẹ cũng dần hỏi mình để hỏi ý kiến về 1 việc gì đó, hoặc có lúc chỉ đơn giản để kể chuyện thôi.

Tóm lại: Mình bắt đầu bằng việc đặt câu hỏi cho bản thân mình. Mình hiểu được những cảm xúc của bản thân là gì và nó đến từ đâu. Sau đó, mình làm điều tương tự để thấu hiểu được mẹ (ít nhất là về mặt nhận thức), và cuối cùng mình đang cố gắng để đạt được sự thấu cảm.

Vừa rồi là câu chuyện của mình. Thế còn bạn và hàng rào gai của bạn thì sao?

Bạn có muốn bắt đầu 1 điều gì đó mới không?

Việc đầu tiên bạn cần làm, đó là đặt câu hỏi. Và mình có chuẩn bị 1 số câu hỏi bạn có thể thử ngay dưới đây nè:

CHO CHÍNH BẠN

• Mình đang cảm thấy thế nào?
• Cảm xúc này đến từ đâu?
• Cảm xúc mà mình mong muốn là gì?
• Nếu mình cố gắng, liệu có đạt được không?
• Mình có cần giúp đỡ từ ai không? Cần giúp đỡ như thế nào?

CHO NHỮNG NGƯỜI XUNG QUANH BẠN

• … cảm thấy như thế nào? Vì sao?
• … mong muốn điều gì từ mình?
• Ý kiến của … về … như thế nào?
• Chúng ta cần làm gì để giải quyết vấn đề?

LỜI NHẮN TỚI BẠN ĐỌC: 

Hành trình thấu hiểu bản thân và thấu hiểu người khác là 1 hành trình dài và gian nan. Mình rất may mắn vì mẹ mình đã cởi mở chia sẻ, nhưng mình hiểu rằng không phải ai cũng vậy. Chúc các bạn có thật nhiều can đảm để gạt bỏ những hàng rào gai đang cản trở mình, và đặc biệt là đủ can đảm để chấm dứt những mối quan hệ độc hại nhé.

Để tìm hiểu thêm về các chủ đề liên quan như “Trí tuệ cảm xúc” , hãy tiếp tục theo dõi các bài viết của chúng tôi các bạn nhé!