Posts

NĂNG LỰC GIAO THOA VĂN HÓA LÀ GÌ? – PHẦN 4

/0 Comments/in /by

NĂNG LỰC GIAO THOA VĂN HÓA LÀ GÌ? – PHẦN 4

Ở bài trước chúng ta biết được rằng tư duy phản biện là một kỹ năng dựa rất nhiều kiến thức nền. Trong bài này, chúng ta sẽ cùng một trong những lý thuyết chỉ ra sự khác biệt giữa nền văn hóa của các quốc gia bằng con số cụ thể.

Siêu công trình của Hofstede

Cho đến giờ, nghiên cứu của Hofstede vẫn là một tài liệu tham khảo quan trọng cho bất cứ ai muốn tìm hiểu về văn hoá. Một nền văn hoá không bao giờ và không thể đồng nhất, vì mỗi người mỗi vẻ nhưng tóm lại vẫn có những khái niệm tương đối, như văn hoá Đức, văn hoá VN, vẫn có những mẫu số chung.

Mẫu số chung vẫn tồn tại trong các nền văn hóa. (Photo credit: Unsplash)

Geert Hofstede , nhà khoa học xã hội người Hà Lan, là người đầu tiên phát triển mô hình lý thuyết thể hiện sự khác biệt giữa các nền văn hóa khác nhau thông qua chỉ số cụ thể, thông quá đặt một nền tảng vững chắc cho lĩnh vực này. Từ năm 1967 đến 1973, ông thực hiện một cuộc khảo sát diện rộng với sự tham gia của 117,000 nhân viên của tập đoàn IBM đến từ 50 quốc gia ở 3 châu lục khác nhau. Sau khi xử lý số liệu từ cuộc khảo sát, Hofstede phát triển lý thuyết về các phương diện  văn hóa của chính mình (Hofstede’s cultural dimensions theory).

Lý thuyết này ban đầu có 4 chỉ số [1] : chủ nghĩa cá nhân – chủ nghĩa tập thể (individualism – collectivism); mức độ e ngại rủi ro (uncertainty avoidance); khoảng cách quyền lực (power distance) và định hướng công việc – định hướng cá nhân (masculinity-femininity) . Sau đó, lần lượt vào năm  2010 và 2015, ông đã thêm 2 chỉ số: định hướng dài hạn và định hướng ngắn hạn (long-term orientation) và tự thỏa mãn và tự kiềm chế (indulgence vs restraint). [2], [3]

Chiều hướng văn hóaThấpCaoMô tả
Khoảng cách quyền lựcKhoảng cách quyền lựcMức độ phân phối quyền lực một cách không công bằng mà thành viên ít quyền lực hơn của một xã hội chấp nhận và kỳ vọng
Chủ nghĩa cá nhân – Chủ nghĩa tập thểTập thểCá nhânMức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các thành viên trong một xã hội
Định hướng công việc – Định hướng cá nhânĐịnh hướng cá nhânĐịnh hướng công việcDành ưu tiên cho thành tích, chủ nghĩa anh hùng, sự quyết đoán, phần thường vật chất cho thành công (định hướng công việc). Dành ưu tiên cho sự hợp tác, tính khiêm tốn, bảo vệ kẻ yếu, và chất lượng cuộc sống (định hướng cá nhân).
Phòng tránh rủi roPhòng tránh rủi roMức độ bị đe dọa bởi các tình huống mơ hồ và mức độ ngại rủi ro của xã hội.
Định hướng dài hạn và ngắn hạnNgắn hạnDài hạnDuy trì các truyền thống lâu đời trong khi  nghi ngờ các thay đổi của xã hội (ngắn hạn). Ủng hộ lối sống tiết kiệm và đầu tư vào giáo dục hiện đại để chuẩn bị cho tương lai (dài hạn)/
Tự thỏa mãn – Tự kiềm chếKiềm chếThỏa mãnSự cho phép của xã hội trong việc thỏa mãn các nhu cầu hưởng thụ cuộc sống của con người (Thỏa mãn). Sự kiểm soát của xã hội, bởi những định kiến, chuẩn mực nghiêm ngặt, trong việc hưởng thụ của cá nhân.

Nguồn: [4]

Trước khi đến thăm hay đi du học một quốc gia hoặc đơn thuần tìm hiểu về 1 đất nước nào đó, bạn có thể vào trang web (Hofstede Insight) để có cái nhìn sơ bộ, tổng quát về nền văn hóa của quốc gia đó. Dùng trang web này bạn thậm chí còn có thể so sánh các quốc gia với nhau. Chẳng hạn, hình ảnh bên dưới là sự khác biệt giữa nước ta và Mỹ:

So sánh các chỉ số chiều văn hóa giữa Việt Nam và Mỹ

Về mặt thực tiễn, mô hình này sẽ giúp bạn có một hình dung cơ bản về nền văn hóa của quốc gia khác khi đối chiếu với nền văn hóa của mình. Bên cạnh đó bạn cũng có thể dùng nó cho các tình huống giao tiếp trong công việc: giả sử như bạn có một cuộc gặp gỡ với một nhóm đối tác người Mỹ, bạn sẽ biết nên điều chỉnh hành vi của mình như thế nào cho phù hợp: bạn sẽ muốn thẳng thắn hơn, chấp nhận rủi ro nhiều hơn, tập trung nói về thành tích nhiều hơn. Ở chiều ngược lại, các đối tác người Mỹ, nếu biết về các chỉ số văn hóa của Việt Nam, cũng sẽ giảm bớt tính cá nhân của mình, làm việc với tâm thế để đạt được sự hòa hợp hoặc nghĩ nhiều hơn về các kế hoạch tương lai.

Tuy nhiên…
Đừng giả định những con số ấy có thể dùng để đánh giá hơn 1 tỷ người TQ hay gần 100 triệu người VN. Hơn nữa, các số liệu này không tính đến chuyện văn hóa sẽ không ngừng thay đổi theo thời gian.

Dù là mô hình nền tảng có tầm ảnh hưởng rộng lớn, nhưng lý thuyết về chiều văn hóa của Hofstede gây ra không ít tranh cãi trong giới nghiên cứu văn hóa. Nhà khoa học M. L. Jones, trong một bài báo của mình, đã tổng hợp các luận điểm chống lại lý thuyết chiều nghiên cứu văn hóa [5]. Trong số đó, luận điểm nổi tiếng nhất  nhắm vào tính thuần nhất củavăn hóa: Hofstede giả định rằng mỗi quốc gia chỉ có 1 dân tộc duy nhất, trong khi các quốc gia lại được hình thành bởi nhiều dân tộc khác nhau và những nền văn hoá khác nhau (subcultures). Nói cách khác, ông đánh đồng quốc gia và văn hoá. Ví dụ Việt Nam có 3 miền, 7 vùng, 54 dân tộc, v.v.   Quyết định này khiến cho nghiên cứu của ông chưa “quét” được nhóm giá trị của các dân tộc khác trong một quốc gia. Bên cạnh đó, Việt Nam là 1 trong những quốc gia phát triển nhanh nhất trên thế giới.

Cho đến đây, chúng ta đã hiểu rõ hơn về những ưu nhược điểm của mô hình Hofstede. Nếu như “trăm nghe không bằng một thấy” thì những kiến thức ta thu lượm được từ lý thuyết về chiều văn hóa của Hofstede mới chỉ dừng lại ở mức” nghe” và mang tính chuẩn bị cơ bản. Để thực sự hiểu một nền văn hóa dù ở mức độ nào, ta vẫn cần “thấy” nhiều hơn, nói rộng ra nghĩa là đắm mình vào nền văn hóa đó để được tận mắt chứng kiến và trực tiếp trải nghiệm. Vậy trong bài tới đưa ra các phương pháp để giúp bạn cải thiện kiến thức, kỹ năng, thái độ giao thoa văn hóa của mình.

—

Tài liệu tham khảo

[1] Hofstede, G. (2001). Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations. Sage publications.

[2] Hofstede, G., & Bond, M. H. (1988). The Confucius connection: From cultural roots to economic growth. Organizational dynamics, 16(4), 5-21.

[3] Hofstede, G. (2011). Dimensionalizing cultures: The Hofstede model in context. Online readings in psychology and culture, 2(1), 2307-0919.

[4] Hofstede, G., G. J. Hofstede, and M. Minkov (2010),Cultures and Organizations: Software of the Mind. Revised and Expanded, 3rd Edn. New York: McGraw Hill.

[5] Jones, M. L. (2007). Hofstede-culturally questionable?.

NĂNG LỰC GIAO THOA VĂN HÓA LÀ GÌ? – PHẦN 3

/0 Comments/in /by

NĂNG LỰC GIAO THOA VĂN HÓA LÀ GÌ? – PHẦN 3

By Nhat pham

Ở bài trước, chúng ta đã biết được tầm quan trọng của việc tư duy biện luận trong việc phát triển năng lực giao thoa văn hóa. Trong bài viết này, bạn sẽ được giới thiệu một cách đặc biệt để phát triển loại tư duy này. Tuy nhiên, trước tiên, mời bạn giải hai câu đố vui bên dưới.

CÂU 1:

Vị tộc trưởng của một bộ tộc bên bờ sông thu thuế (trả bằng đồng tiền vàng) bằng đúng với khối lượng của bức tượng đá của bộ tộc. Tộc trưởng đo khối lượng bằng cách bỏ tượng đá trong một cái chậu ở một đầu của chiếc cân, chậu ở đầu còn lại sẽ được đổ vàng đến khi chiếc cân thăng bằng. Trong một lần bơi thuyền đi thu thuế gần đây, vị tộc trưởng quên mang theo cân, vậy làm sao để ông đo được khối lượng vàng bằng đúng khối lượng của viên đá mà không dùng đến bất cứ loại cân nào hoặc đòn bẩy?

 CÂU 2:

Một người săn kho báu chuẩn bị khám phá một hang động trên phía đồi gần bãi biển. Anh ngờ rằng sẽ có rất nhiều con đường bên trong hang động nên anh sợ sẽ bị lạc đường. Người này không có bản đồ chỉ có đèn bin và một chiếc túi. Anh ta cần làm gì để không bị lạc khi đi ra khỏi hang sau khi thám hiểm?

Thực chất, đây chính là hai câu hỏi trong một thí nghiệm về tư duy được thực hiện vào năm 2004 [1]. Nếu như bạn cảm thấy câu 1 “quen quen” và nghĩ đến giai thoại cân voi của Lương Thế Vinh vào thế kỷ 15. Chúc mừng, bạn đã trả lời chính xác. Kết quả của thí nghiệm cho thấy: có 69% sinh viên người Trung Quốc và chỉ 8% sinh viên người Mỹ giải được câu 1. Đối với câu 2, cách giải là đem theo túi cát rải dọc đường để đánh dấu. Ngược với câu 1, 75% sinh viên người Mỹ và chỉ 25% sinh viên người Trung Quốc trả lời được câu 2. Bạn có thắc mắc vì sao lại có sự khác biệt này không?

Câu chuyện gốc của câu đố 1 là chuyện cân voi nổi tiếng ở Trung Quốc nên sẽ có nhiều sinh viên Trung Quốc giải được hơn (ở Việt Nam ta thường biết đến câu chuyện này như một giai thoại về Lương Thế Vinh). Tương tự, câu đố 2 được viết lại dựa trên chuyện Hansel và Gretel (Truyện cổ Grimm), một trong những nền tảng của văn hóa phương Tây, nên sẽ có nhiều sinh viên Mỹ chọn được giải pháp phù hợp. Kết quả của thí nghiệm này gợi ý rằng kiến thức nền trong một lĩnh vực bất kỳ của cá nhân có ảnh hưởng khá lớn đến khả năng giải quyết vấn đề trong lĩnh vực đó. Khả năng giải quyết vấn đề chính là một phần quan trọng của tư duy biện luận. Đây cũng là cách tiếp cận mình muốn giới thiệu đến bạn trong bài viết này.

“PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ, TỔNG HỢP”?

Tư duy là hoạt động của não bộ, vì thế khi đề cập đến kỹ năng này, ý kiến của các nhà khoa học nhận thức thường sẽ đáng để tham khảo [2]. Các học giả thuộc lĩnh vực này cho rằng tư duy biện luận bao gồm ba hoạt động chính: lý luận, đánh giá – quyết định, giải quyết vấn đề. Như vậy, đọc một bài báo chưa hẳn là một hoạt động  tư duy biện luận. Chỉ khi chúng ta hoài nghi nghi vấn các lập luận chứng cứ của bài báo đó mới thực sự là hoạt động tư duy biện luận.

Tìm kiếm trên mạng internet cách để cải thiện tư duy biện luận, ta thường sẽ bắt gặp những hai mặt của vấn đề”. Khi dùng các thao tác này để hướng dẫn cải thiện tư duy biện luận, người ta đã ngầm giả định rằng đây là loại kỹ năng mà một khi đã thành thục, bạn sẽ có thể áp dụng cụm từ như: “tìm kiếm bản chất của vấn đề”, “phân tích vấn đề từ nhiều góc cạnh”, “ đánh giá nó vào bất cứ lĩnh vực nào. Nhưng có thật sự là như vậy?

Giả sử, một MC bóng đá chia sẻ cách bố trí đội hình của Pep Guardiola trong giai đoạn hoàng kim (2008 – 2012) của câu lạc bộ Barcelona (Tây Ban Nha) như sau:

“ Xavi chơi như một số 6, Iniesta chơi theo phong cách số 8, Busquets đá ở vị trí mỏ neo, còn Messi được chơi tự do nhưng thường sẽ xuất phát từ hành lang trong (half-space) bên trái.”

Bây giờ, bạn hãy sử dụng các thao tác tư duy mình đề cập ở trên để hiểu câu này. Nếu như bạn không thường xuyên theo dõi bóng đá, mình cá là bạn sẽ khá chật vật. Những thuật ngữ như “số 6”, “số 8”, “vị trí mỏ neo”, “hành lang trong bên trái” sẽ làm bạn bối rối và không thể hiểu được nghĩa của cả câu, dù cho bạn hiểu được từng từ một. Mà khi chưa hiểu, bạn sẽ không thể “phân tích, đánh giá, tổng hợp”. Các thao tác tư duy gần như không thể giúp gì cho bạn trong trường hợp này.

Như vậy, nếu không có chất liệu kiến thức nền, nhà máy tư duy của bạn sẽ không thể hoạt động. Đây cũng là kết luận của nhà khoa học nhận thức Daniel T. Willingham: người ta chỉ có thể tư duy sâu sắc về một lĩnh vực nếu như có kiến thức về nó [3].

PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN LUẬN – PHONG CÁCH KHOA HỌC NHẬN THỨC

Dựa trên các nghiên cứu về não bộ và tư duy biện luận, Daniel T.Willingham [4] có đề xuất một quy trình 4 bước dành cho các giáo viên để giúp học sinh cải thiện tư duy phản biện. Tuy vậy, những người tự học như chúng ta cũng có thể hoàn toàn áp dụng các bước này và xây dựng một chương trình học riêng cho bản thân:

  1. Định nghĩa tư duy biện luận theo từng lĩnh vực: Xác định rõ thế nào là tư duy phản biện trong lĩnh vực bạn muốn theo đuổi. Chẳng hạn tư duy biện luận trong toán là khả năng đánh giá mức độ liên quan của các quy luật, định lý với các giả thiết của bài toán để đưa ra hướng giải phù hợp. Trong lĩnh vực giao thoa văn hóa, tư duy biện luận có thể được hiểu là khả năng tạm hoãn các phán xét nhận định để tìm hiểu nguồn gốc của các yếu tố văn hóa hữu hình.
  2. Xác định loại kiến thức nền cần thiết trong lĩnh vực của bạn: chẳng hạn như để phân tích tác phẩm Chiếc lược ngà, học sinh cần hiểu biết về bối cảnh của cuộc Kháng chiến chống Mỹ tại miền Nam Việt Nam. Đối với lĩnh vực giao thoa văn hóa, kiến thức nền bạn cần trau dồi chính là kiến thức về nguồn gốc, sự phát triển, các tập tục của các nền văn hóa khác nhau. Ngoài ra, ở một mức tổng quát hơn là các lý thuyết/mô hình để mô tả các nền văn hóa như mô hình tảng băng hoặc lý thuyết các chiều văn hóa.
  3. Xác định trình tự trau dồi kiến thức: để hiểu vì sao Hàn Quốc  là một quốc gia có khoảng cách quyền lực cao (power distance) theo mô hình của Hofstede, ta cần tìm hiểu về sự ảnh hưởng rộng rãi của Nho giáo tại Hàn Quốc từ thời Joseon vào thế kỷ 15.  Cho đến ngày nay, điều này vẫn còn thấy rõ ở Hàn Quốc, thể hiện qua văn hóa thứ bậc giữa tiền bối và hậu bối. Tuy nhiên, ta không nên giả định rằng mọi cá nhân ở nước này đều có tư tưởng này. Với các cụm kiến thức trong lĩnh vực giao thoa văn hóa mình đề cập ở bước số hai, trình tự lý tưởng là sẽ là đi từ lý thuyết tổng quan đến các nền văn hóa cụ thể. Tuy nhiên, bước số 3, mình nghĩ, là bước bạn có thể linh hoạt. Vì thế bạn cũng có thể tiếp cận theo kiểu quy nạp: tìm hiểu các nền văn hóa cụ thể, thử tổng kết các quan sát trải nghiệm của mình và so sánh với các lý thuyết/mô hình khái quát.
  4. Luyện tập các kỹ năng thường xuyên: Cụ thể trong lĩnh vực văn hóa, bạn có thể luyện tư duy phản biện bằng việc thường xuyên đặt câu hỏi “vì sao” trước mọi thứ bạn thấy được. Chẳng hạn như, vì sao người Indonesia tránh dùng tay trái trong việc giao tiếp? Vì sao các phi công Hàn Quốc phải nói tiếng Anh với nhau khi đang vận hành máy bay? Vì sao người Đức không thích nói chuyện phiếm. Ngoài ra, để cải thiện kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, không gì tốt hơn là trực tiếp tham gia vào các chương trình trao đổi văn hóa, các ngày hội văn hóa, hoặc đi du lịch/du học ở nước ngoài.

Quy trình 4 bước này thật đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả. Hy vọng rằng sau khi đọc xong bài viết này, bạn sẽ phần nào hiểu rõ hơn về cách phát triển tư duy biện luận. Trong các bài viết tiếp theo, mình sẽ bàn về một vài loại kiến thức đặc thù để bạn có thể tư duy trong lĩnh vực giao thoa văn hóa. Nhớ đón đọc nhé!

—

Tài liệu tham khảo

[1] Chen, Z., Mo, L., & Honomichl, R. (2004). Having the memory of an elephant: long-term retrieval and the use of analogues in problem solving. Journal of Experimental Psychology: General, 133(3), 415.

[2] Willingham, D. T. (2008). Critical thinking: Why is it so hard to teach?. Arts Education Policy 

Review, 109(4), 21-32.

[3] Willingham, D. T. (2009). Why don’t students like school?: A cognitive scientist answers questions about how the mind works and what it means for the classroom. John Wiley & Sons.

[4] Willingham, D. T. (2019). How to teach critical thinking. Education: Future Frontiers, 1, 1-17.

HIỂU BẢN THÂN – KỸ NĂNG CƠ BẢN CỦA MỘT CÔNG DÂN TOÀN CẦU

/0 Comments/in /by

By Thu Do

Một học giả có tên Chantal Mitchell đã từng nói:

“Du học là cách hiệu quả nhất để thay đổi cách chúng ta nhìn thế giới”

Đó cũng chính là lý do tại sao, trước bối cảnh hội nhập hóa như hiện nay, ngày càng có nhiều bạn trẻ mong muốn được “bay” ra thế giới như một cách để đầu tư vào tương lai của mình.

Vậy đã ai nói với bạn rằng, Du học không phải là cách hiệu quả nhất nếu bạn không biết tận dụng nó đúng cách?

Nếu như bạn là một người đã có nhiều cơ hội được đặt chân đến các vùng đất khác nhau, nói được tiếng Anh lưu loát, kết thêm được nhiều bạn bè quốc tế mới, bạn đã phải là một công dân toàn cầu chưa?

Câu trả lời là chưa. 

Có thể nói, đó là những yếu tố quan trọng đưa bạn hòa nhập cũng như ghi dấu ấn tiếng nói của mình vào môi trường quốc tế, là yếu tố cần, nhưng chưa đủ.

THẾ NÀO LÀ MỘT “CÔNG DÂN TOÀN CẦU” ?

Theo tổ chức giáo dục quốc tế Oxfam [1], công dân toàn cầu là những người:

  • Nhận thức được về thế giới rộng lớn hơn , và hiểu vị trí mình trong đó. 
  • Tôn trọng và đánh giá sự đa dạng.
  • Hiểu cách thế giới vận hành.
  • Hòa nhập vào cộng đồng (từ địa phương tới quốc tế)
  • Sẵn sàng hành động để tạo ra một thế giới thành một nơi công bằng và bền vững hơn.

HIỂU BẢN THÂN GIÚP BẠN TRỞ THÀNH MỘT CÔNG DÂN TOÀN CẦU ĐÚNG NGHĨA.

1. BẠN ĐÃ HIỂU ĐƯỢC ĐIỂM MẠNH VÀ ĐIỂM YẾU CỦA MÌNH LÀ GÌ CHƯA?

Bởi vì nếu bạn biết được mình giỏi và yếu ở lĩnh vực nào,  mục đích cho những việc mình đang làm và theo đuổi là gì thì chắc chắn, các bạn sẽ dần khám phá ra được mình là ai. Từ đó, bạn sẽ từ từ nắm rõ được mình có thể đóng góp được gì cho xã hội cũng như là xã hội cần gì từ mình.

Xuất phát bắt đầu từ môi trường xung quanh rồi mới tiến dần ra thế giới có vẻ là một sự lựa chọn hợp lý đấy nhỉ 

Ngược lại, khi bạn biết được thiếu sót của bản thân, bạn sẽ bắt đầu ngưỡng mộ những người tài giỏi khoản đó và cảm thấy tự ti về bản thân mình. Nhưng cái hay là đó sẽ trở thành động lực giúp bạn cố gắng cải thiện bản thân hơn để có thể dần khẳng định vai trò của mình trong xã hội.

Với mình, mình thích giao tiếp với người khác và rất có hứng thú với ngành IT. Vì vậy mình chọn theo đuổi ngành Marketing để có thể tận dụng điểm mạnh của mình vào công việc mình theo đuổi sau này. Còn bạn thì sao?

2. BẠN GẶP PHẢI NHỮNG TÌNH HUỐNG CÃI VÃ VÌ KHÔNG THỐNG NHẤT ĐƯỢC QUAN ĐIỂM?

Thật ra, Hiểu bản thân là một yếu tố giúp bạn làm việc hiệu quả hơn trong môi trường đa văn hóa. Nghe thì có vẻ không liên quan lắm nhưng thật ra lại rất có lý đấy nhé !

Nghiên cứu của học giả Tyrone A. Holmes [2] cho thấy, hiểu bản thân là một công cụ quan trọng đảm bảo rằng bạn sẽ không bị những giả định hoặc định kiến của riêng mình làm mờ mắt chúng ta khi làm việc trong một môi trường đa văn hóa. Nó cũng giúp chúng ta thừa nhận rằng chúng ta được định hình bởi thế giới xung quanh và hiểu được điều đó cũng đúng với bất kỳ ai khác.

Nếu bạn không hiểu chính bản thân mình, không hiểu tại sao bạn làm những thứ bạn đang làm, nói những thứ bạn đang nói ,thì bạn cũng sẽ chẳng bao giờ hiểu được quan điểm của người khác dù bạn có đặt mình vào vị trí của họ.

3. BẠN CÓ ĐANG THẤY MÌNH CÓ NHỮNG BIỂU HIỆN NHƯ CHI PHỐI CUỘC TRÒ CHUYỆN HAY KHÔNG CHÚ Ý ĐẾN NGƯỜI KHÁC?

Chắc hẳn, ai cũng từng thắc mắc về bí quyết để làm việc nhóm hòa hợp được với nhau. 

Sự thật là những nhóm sở hữu sự nhận thức bản thân cao thường đưa ra quyết định và tương tác với nhau tốt hơn. Đồng thời, họ cũng quản lý căng thẳng và mâu thuẫn hiệu quả hơn.

Bởi vì khi càng nhiều người hiểu rõ về suy nghĩ và hành vi của mình, họ càng có thể tránh khỏi những thói quen không tốt như chi phối cuộc trò chuyện, không chú ý đến người khác, kiêu ngạo hoặc cố gắng áp đặt quan điểm của mình đấy !

4. BẠN ĐÃ BAO GIỜ NGHĨ MÌNH KHÓ HÒA NHẬP VÌ CẢM THẤY KHÔNG HỢP VỚI NGƯỜI KHÁC?

Vậy chắc bạn chưa nghe đến câu nói “Nghệ thuật giao tiếp là nghệ thuật lắng nghe cũng như là được lắng nghe” của nhà văn học người Anh – William Hazlitt rồi.

Trong khi đó, sự hiểu bản thân cho phép chúng ta lắng nghe mà không có các giả định và phán xét làm ảnh hưởng đến một cuộc giao tiếp lành mạnh. Trước khi có thể lắng nghe người khác một cách sâu sắc, chúng ta cần học cách lắng nghe sâu sắc chính mình trước đã. Vì chính sự tự nhận thức này sẽ giúp chúng ta hiểu và thông cảm được với những người xung quanh, từ đó tìm ra được những cách đối đáp thích hợp hơn đấy !

Hơn nữa, vì mỗi người trên thế giới này đều có giá trị của riêng mình, nếu hiểu và biết cách áp dụng giá trị ấy vào xã hội, chúng ta sẽ có thể góp phần tạo ra giá trị cuộc sống ngày càng phát triển đúng không nào.

Vậy, giúp chúng ta hòa nhập vào cộng đồng tốt hơn lại là một lợi ích khác của việc Hiểu bản thân phải không ^^

BẠN ĐÃ HIỂU BẢN THÂN MÌNH CHƯA?

Người ta nói :”Tự nhận thức bản thân là dịch vụ tốt nhất mà bạn có thể cung cấp cho thế giới”.

Đặc biệt, nếu bạn đang sở hữu một trong những dấu hiệu này thì có nghĩa là bạn vẫn chưa đạt yêu cầu đâu đấy nhé !

  • Chưa rõ điểm mạnh, điểm yếu của mình.
  • Gặp phải những tình huống cãi vã vì không thống nhất được quan điểm.
  • Có xu hướng chi phối cuộc trò chuyện.
  • Nghĩ mình khó hòa nhập vì cảm thấy không hợp với người khác.

Nhưng không sao, các bạn có thể tham khảo bài “Công cụ nhận biết bản thân – Johari window” như một cách để khám phá chính mình nhé!

Chúng tôi chúc các bạn thành công !

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] What is global citizenship (n.d). Retrieved September 07,2020 from https://www.oxfam.org.uk/education/who-we-are/what-is-global-citizenship/

[2] Enhancing your self-awareness (n.d). Retrieved September 07,2020 from https://doctortyrone.wordpress.com/2009/01/20/enhancing-your-self-awareness/

Tác giả: Đỗ Anh Thư

CỬA SỔ JOHARI: NHÌN MÌNH BẰNG NHIỀU CON MẮT

/0 Comments/in /by

By Thanh Dat

“Chúng ta không như những gì chúng ta nghĩ”

Khoảnh khắc đầu tiên mình cảm thấy “người lớn” là lúc mình nhận ra mình là 1 đứa “cứng đầu”. Mình đã từng quá tin vào những điều mình nghĩ về bản thân (cả tiêu cực và tích cực), cho đến khi mình được lắng nghe những lời chia sẻ của bạn bè cùng tham gia 1 dự án xã hội ở tổ chức A nọ.  Mình hiểu ra rằng có những lúc người khác sẽ nhận ra những điều mình không thấy ở bản thân, và những góc nhìn đó là đặc biệt quan trọng để mình tìm hiểu bản thân chính mình.

Trong bài viết này, mình sẽ giới thiệu với các bạn “Cửa sổ Johari”, một công cụ đắc lực trong hành trình trở thành “người lớn tập sự”, hành trình tìm hiểu bản thân của mình.

1. CỬA SỔ JOHARI LÀ GÌ?

Từ hồi những năm 1955, cửa sổ Johari được sáng tạo bởi 2 nhà tâm lý học Joseph Luft và Harry Ingham (Johari là tên viết tắt của 2 người) với 2 mục đích chính:

  • Tìm hiểu bản thân 1 người qua cả góc nhìn của bản thân và của người khác
  • Xây dựng mối quan hệ sâu sắc giữa các thành viên trong nhóm qua nói chuyện và chia sẻ

Mỗi cá nhân sẽ được đại diện bởi 4 ô cửa sổ Johari, mỗi ô thể hiện những thông tin, quan điểm, niềm tin và cảm xúc của cá nhân đó và ai nắm được những thông tin này. Để dễ hiểu hơn, bạn hãy thử nhớ lại người mà mình nói chuyện cùng gần nhất và nhìn qua 4 ô cửa sau:

  • Ô mở: chứa những điều mà cả bạn và đối phương đều biết. Ví dụ như những thông tin cơ bản như tên, tuổi, trường bạn đang học. Sâu hơn chút nữa thì có thể là vị trà sữa yêu thích hay 1 tài năng nào đó của bạn.
  • Ô mù: những điều người khác biết về bạn mà bạn không biết nằm ở đây. Ví dụ như mình không biết rằng mình từng cứng đầu và ích kỷ thế nào cho đến khi nghe bạn cùng nhóm feedback lại ở cuối khóa học, hay qua lời chia sẻ của mẹ mình trong 1 cuộc nói chuyện gần đây.
  • Ô ẩn: chứa những điều thầm kín mà bạn chưa chia sẻ cho ai. Hoặc không chia sẻ cho ai. Đó có thể là 1 khoảnh khắc xấu hổ hay 1 nỗi sợ nào đó mà bạn sợ nếu đối phương biết họ sẽ nghĩ khác về bạn. Hoặc là bạn chưa nghĩ đến việc chia sẻ điều đó bao giờ.
  • Ô đóng: không ai thực sự biết ô này ẩn chứa điều gì. Ô này chứa đầy những tiềm năng chưa được khám phá, những câu chuyện chưa được tìm ra đang chờ đợi mình và bạn.

2. ĐỌC KĨ HƯỚNG DẪN TRƯỚC KHI SỬ DỤNG

Mục tiêu của chúng ta chính là mở rộng “Ô Mở” lấn sang các ô khác. Ô Mở càng rộng hơn thì các ô còn lại sẽ bé dần đi, chứng minh rằng chúng ta đang hiểu nhiều điều hơn về bản thân, và ta cũng đang dũng cảm chia sẻ nhiều hơn, thử thách nhiều hơn.

Để mở rộng “Ô Mở”, chúng ta có thể làm nhiều cách khác nhau. Và mình đã thử áp dụng Cửa sổ Johari với 1 nơi vấn đề mà mình rất ngại động đến: làm việc nhóm.

A. TỪ Ô MỞ SANG Ô MÙ

Trước hết, mình đã thử giải quyết “Ô Mù” bằng cách hỏi các teammate họ nghĩ gì về mình với tư cách là thành viên trong nhóm. Mình tưởng rằng hẳn các bạn phải hài lòng lắm khi mà suốt quá trình làm việc mình đã cực kỳ nỗ lực. Mình đã là người điều phối các cuộc họp, đưa ra quyết định, đốc thúc công việc giúp cho nhóm đạt kết quả tốt nhất có thể. Thế nhưng mình đã bất ngờ khi nhận feedback rằng mình đã “kiểm soát nhóm quá mức cần thiết”. Nhóm của mình có nhiều bạn người Nhật, và các bạn ấy không hay đưa ra ý kiến 1 cách mạnh bạo. Mình nhận ra rằng nếu mình kiềm chế lại, kiên nhẫn hơn và đón nhận các ý kiến rộng mở hơn, các bạn khác cũng sẽ có cơ hội phát triển.

B. TỪ Ô MỞ SANG Ô ẨN

Tiếp đó, mình tìm cách lấn sang “Ô Ẩn”. Nhiệm vụ của nhóm mình là tạo ra các sản phẩm truyền thông dạng video, và mình đã nhận vai trò lên kịch bản, quay và thiết kế video mặc dù kinh nghiệm của mình gần như bằng không. Mình đã chịu áp lực bởi việc phải làm ra sản phẩm tốt nhất, vì cả nhóm đang trông đợi vào mình. Các bạn ấy cũng không có kinh nghiệm, nên mình phải có trách nhiệm “gánh team”. Sau sản phẩm đầu tiên, mình nhận ra rằng việc này là quá khó, và mình quyết định nói cho cả nhóm biết rằng mình đã stress như thế nào. Thật may mắn, cả nhóm đã thông cảm với mình, và đồng ý hỗ trợ mình với những phần việc có thể chia sẻ được.

C. VÀ SANG CẢ Ô ĐÓNG!

Điều thú vị ở đây là qua quá trình vừa rồi, mình đã tìm ra được 1 điều nằm ở “Ô đóng” mà mình chưa bao giờ biết: mình ổn với việc không phải là trung tâm của nhóm. Khi mình ngừng nhận hết mọi trách nhiệm về bản thân và nói được ra rằng mình cần giúp đỡ, những người khác sẽ có cơ hội tỏa sáng nhiều hơn, và công việc cũng trôi chảy hơn. Ừ thì nhìn bản thân tự lực đạt được điều gì đó cũng thích đấy, nhưng mình tận hưởng việc nhìn người khác tiến bộ hơn nhiều.

Từ lúc nào không hay, nhóm của mình đã trở thành nhóm gắn kết hơn rất nhiều. Bọn mình chia sẻ nhiều hơn, cười đùa nhiều hơn, và hóa ra làm việc nhóm cũng không tệ đến thế.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Cửa sổ Johari không toàn năng như các bạn nghĩ đâu, vậy nên hãy cùng chú ý những điều sau nhé!

Nếu bạn không biết bắt đầu từ đâu, thì hãy bắt đầu với tâm thế rằng bạn chưa hiểu rõ về bản thân bạn đến vậy đâu. Hãy tìm đến những ai bạn tin tưởng và thường nói chuyện, hoặc đã có cơ hội làm việc cùng. Mình đã tìm đến mẹ, bạn bè, các teammate cũ và những đồng đội hiện tại đang làm việc cùng để hỏi han, và những câu trả lời mình nhận được thực sự rất đắt giá.

Hơn nữa, lời khen đã đành nhưng rất có khả năng lời chia sẻ bạn nhận được không dễ tiếp thu đâu. Đây là lúc bạn cần hạ thấp cái tôi xuống và lắng nghe, thay vì để cảm xúc khó chịu khiến bạn đưa ra những lời bào chữa vội vàng. Mình biết là rất khó để lắng nghe, nhưng mình tin là bạn làm được!

Bạn cũng nên nhớ rằng không phải điều gì từ “Ô ẩn” cũng cho sang “Ô mở” được đâu nha. Đồng nghiệp của bạn sẽ bối rối lắm khi nghe bạn kể chuyện nào đó “quá cá nhân”. Và cũng hãy cẩn thận vì không phải ai cũng biết giữ bí mật đâu.

4. VÀ MỘT ĐIỀU NỮA!

Hãy nhớ rằng cửa sổ Johari chỉ là bước đầu tiên cho việc giải quyết các vấn đề. Sau khi bạn đã hiểu được suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của bản thân bạn và đối phương, bạn nên nghĩ đến câu hỏi “biết rồi thì làm gì?”.

Bạn sẽ làm gì để cải thiện mọi chuyện?

———————————–

Cảm ơn các bạn đã đọc tới đây. Các bạn hãy đón đọc các bài viết cùng chủ đề khám phá bản thân đến từ các tay viết trẻ của chúng tôi nhé!

Nguồn tìm hiểu thêm:

Giải thích Cửa sổ Johari cùng ví dụ: https://www.communicationtheory.org/the-johari-window-model/

Sách gốc của tác giả: The Johari Window (Luft and Ingham, 1955)

Video giải thích Cửa sổ Johari: https://youtu.be/KdYo5jn29w4

Tác giả: Nguyễn Thành Đạt

SELF AWARENESS & EMPATHY: HIỂU BẢN THÂN ĐỂ HIỂU NGƯỜI KHÁC

/0 Comments/in /by

By Thanh Dat

LIỆU TA CÓ THỂ HIỂU ĐƯỢC TÂM TƯ CỦA NGƯỜI KHÁC, KHI SUY NGHĨ VỀ BẢN THÂN CÒN RỐI BÒNG BONG?

Hiểu được thế giới nội tâm của một ai đó, là một quá trình đầy nỗ lực. Sau 2 năm du học và dành kha khá thời gian ở một mình suy tư, đây là góc nhìn của mình về tầm quan trọng của việc hiểu bản thân mình trước khi cố gắng hiểu được những người xung quanh.

Để hiểu một người (kể cả bản thân mình), cần có sự nỗ lực. Chúng ta thường gặp khó khăn khi phải đối diện với những ý kiến “lạ”, hoặc đối lập với suy nghĩ của bản thân. Rồi chúng ta buồn, giận dữ, hoang mang vì không hiểu, không giải thích được sự đối lập đó. Điều cần làm trước hết chính là soi lại bản thân chính mình, thay vì hướng sự tập trung và cảm xúc vào người khác.

1. TỪ VIỆC HIỂU BẢN THÂN

Hiểu bản thân hay được nghĩ đến như cách một người nắm được sở trường, sở đoản, sở thích, sở ghét của mình là gì. Hiểu bản thân là trả lời được câu hỏi mình là ai, vị trí của mình là gì trong vũ trụ này, và mình muốn cái gì từ cuộc sống.”

Khi mình hiểu mình thích gì, cần gì, mình sẽ có xu hướng tìm những người giống mình và ở cạnh họ. Đó có thể là bạn bè, người yêu, gia đình hay 1 tổ chức nào đó nơi chúng ta cảm thấy thoải mái và tự do.

Chúng ta hiểu cái gì thuộc về mình, và mình thuộc về đâu. 

Những câu hỏi mình thường tự hỏi bản thân khi cảm thấy hoang mang về chính mình:

  • Mình là ai? (sở trường, sở đoản, sở thích, sở ghét)
  • Mình muốn/cần gì từ cuộc sống?
  • Điều gì khiến mình cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa?
  • Mình tin vào những giá trị gì?
  • Mình phản ứng như thế nào với những tác động xung quanh?
  • Mình đang làm gì với cuộc sống của mình? với những người xung quanh?

Tuy vậy, điều mình muốn nói ở đây, là chúng ta thường quên mất 1 yếu tố quan trọng khi tìm hiểu bản thân:

Cái gì không thuộc về mình, và nơi nào không dành cho mình. 

Nếu cả 2 câu hỏi lớn ở trên đều được trả lời, chúng ta sẽ mở khóa được bước đầu tiên cho việc hiểu người khác. Chúng ta hiểu rằng mình giống, và khác với những người xung quanh ở điểm gì, như thế nào. Lúc đó, những cảm xúc giận dữ, hoang mang hay buồn bực sẽ được thay thế bằng sự thấu cảm.

2. TỚI VIỆC HIỂU NGƯỜI KHÁC

Việc hiểu người khác thường hay được nhắc đến qua cụm từ Khả năng thấu cảm.

Ở đây, có thể là thấu cảm về lí do, động cơ khiến cho 1 người có những hành động, suy nghĩ như vậy. Đây chính là dạng thấu cảm về mặt nhận thức. Trải qua quá trình này, ta thường cảm thấy cảm thông với hoàn cảnh của người khác.

Nó giống như khi 1 người bạn thân chia sẻ 1 câu chuyện hay 1 nỗi buồn nào đó, tuy không cảm nhận được những cảm xúc ấy, nhưng mình có thể thành thật nói “mình lắng nghe bạn mà, bạn không cô đơn đâu”.

Hoặc thấu cảm về mặt cảm xúc, tức là mình đặt bản thân vào hoàn cảnh của người khác, và chạm được vào những cảm xúc mà họ đang trải qua. Đây là dạng thấu cảm về mặt cảm xúc. Hay có thể gọi là đồng cảm. 

Người được đồng cảm có thể cảm thấy niềm vui nhân lên còn nỗi buồn dịu đi (hoặc ngược lại). Hơn nữa, người đồng cảm ngoài việc có thể kết nối sâu hơn với đối phương, còn có thể bị chìm đắm trong chính cảm xúc tích cực/ tiêu cực đó.

3. TÓM LẠI

Tóm tắt quá trình: Hiểu bản thân mình giống và khác với người khác thế nào. Embrace cả cái giống và cái khác. Nhìn ra được cách tiếp cận đúng đắn với người khác. Cái mình thích chưa chắc ng khác đã ok.

Chấp nhận sự khác biệt của mỗi người. Và nhìn nhận mọi thứ từ nhiều góc độ.

Áp dụng cả 2 loại thấu cảm, để đạt được compassionate empathy. Dạng ideal

Chúc các bạn trả lời được những câu hỏi mình đang phải đối diện

TỪ HIỂU BẢN THÂN TỚI HIỂU NGƯỜI KHÁC

/0 Comments/in /by

By Thanh Dat

“Sao mẹ cứ bắt con làm những thứ con không muốn vậy!”

Các bạn thấy câu này quen không?

Đó là những gì mình nghĩ trong đầu hồi bé mỗi khi mẹ bảo đi làm việc nhà, còn mình thì đang bận xem siêu nhân. Nghe nhỏ bé là vậy nhưng những cảm xúc khó chịu tích tụ lâu năm kết lại thành 1 cái hàng rào gai chắn giữa mẹ và mình. Nó xấu xí, động đến nó thì không dễ chịu gì, và nó lại còn mọc cao lên mỗi ngày nữa.

Và sau đây là câu chuyện mình và mẹ đã dẹp bỏ được cái hàng rào gai đó qua hành trình thấu hiểu bản thân và thấu hiểu lẫn nhau như thế nào.

TỪ THẤU HIỂU BẢN THÂN

Những gì mẹ mong muốn ở mình có vẻ khác với những gì mình muốn. Mẹ muốn nhà cửa sạch sẽ, còn mình thì chỉ muốn được vui vẻ. Mẹ muốn mình học giỏi, nhưng mình lại thích đến trường nói chuyện với bạn bè hơn là học. 

Mẹ muốn A, thì mình lại muốn ∀ cơ.

Chiến tranh lạnh xảy ra được vài tháng (hay 1 năm gì đó) thì mình cảm thấy “đau” không thể chịu được nữa. Mình tự hỏi tại sao mọi chuyện lại phải thế này, tại sao lại là mình phải chịu, tại sao mẹ mong muốn ở mình lắm thứ thế ? Cơ mà ngược lại, vậy thì:

“Mình mong muốn gì từ mẹ?”

Có lẽ là mình muốn 1 có gia đình vui vẻ, ấm cúng, nơi mà mình và mẹ có thể nói chuyện thoải mái, nơi không có hàng rào gai luôn chắn. Khi mẹ không nói chuyện với mình, mình cảm thấy bị từ chối, cảm thấy không vui vẻ và không an toàn. 

Mình cảm thấy như đang đứng cạnh hàng rào gai quan sát từng cái gai một, cố gắng hiểu xem nó thực sự làm từ những cảm xúc gì. Mình hiểu ra điều mình muốn là gì, mình đã và đang làm sai những việc gì, và mình thấy rằng mình cần phải hành động giải quyết.

Quá trình vừa rồi chính là cách mình tìm hiểu bản thân mình, hiểu được những cảm xúc mình đang gặp, hiểu được cách mình phản ứng với những người xung quanh ra sao. Mình đã đặt đúng câu hỏi. Đây chính là yếu tố đặc biệt quan trọng đã giúp mình hàn gắn mối quan hệ của mình với mẹ.

TỚI THẤU HIỂU NGƯỜI KHÁC

Tuy vậy, mình không biết ở phía bên kia hàng rào gai, mẹ đang suy nghĩ gì và cảm thấy thế nào. Nói chuyện với mẹ thì khó thật, nhưng mình không nói thì ai nói bây giờ?

Và rồi mình đem những câu hỏi mình đã tự hỏi mình đi hỏi mẹ.

  • Hồi bằng tuổi con, mẹ đã như thế nào?
  • Câu chuyện của mẹ là gì?
  • Mẹ mong muốn gì/ cần gì ở con?
  • Khi con … thì mẹ nghĩ/ cảm thấy như thế nào?
  • Con thấy … thế này. Còn mẹ?

Những câu hỏi này đem lại sự thấu hiểu về mặt nhận thức (cognitive empathy), tức là mình lắng nghe và chấp nhận câu chuyện của mẹ. Mình chấp nhận rằng mẹ có những kinh nghiệm sống quan điểm sống khác với mình, và rằng đó là điều tất yếu. Khi đó mình cảm thấy yên bình hơn, còn hàng rào gai thì dần dần biến mất.

Đặt câu hỏi và lắng nghe

Thật may mắn, mẹ mình đã trả lời những câu hỏi của mình thật lòng, và mình hiểu được điều gì đã tạo nên con người của mẹ, một người kỷ luật, nghiêm khắc, cẩn thận nhưng cũng rất bao dung và rộng mở. 

Mình hiểu ra rằng để thấu hiểu người khác, còn cần đi xa hơn cả những câu hỏi. Mình tạm thời đặt cảm xúc sang 1 bên, tôn trọng những quan điểm của mẹ, và mình tiếp tục tìm cách để đạt được sự hòa thuận giữa cả hai, hay nói cách khác là đạt được sự thấu cảm.

SỰ THẤU CẢM GÍUP MÌNH HÀN GẮN MỐI QUAN HỆ VỚI MẸ (COMPASSIONATE EMPATHY)

Điều đáng nói ở đây, là quá trình thấu hàn gắn mối quan hệ của mình với mẹ ở trên vẫn chưa kết thúc. Tính tới bây giờ chắc cũng được 2, 3 năm rồi.

Mỗi cuộc nói chuyện mình lại hỏi 1 câu khác nhau, và xen giữa những cuộc nói chuyện ấy là những cuộc nói chuyện nho nhỏ khác, để chia sẻ 1 điều gì đó trong cuộc sống của mình. Mấu chốt ở đây là từ cả 2 phía mẹ và mình đều lắng nghe đối phương trước (thấu hiểu về mặt nhận thức) và sau đó cảm nhận điều mà đối phương đang trải qua đem lại cảm xúc gì. 

Đây chính là sự thấu cảm – sự thấu hiểu về mặt nhận thức và cảm xúc. Chúng ta hiểu rằng những cảm xúc của người khác xảy ra là có lý do, và điều đó cần được tôn trọng và chấp nhận.

Sự thấu cảm cần nỗ lực từ cả 2 phía

Hiện tại tuy không phải ngày nào cũng nói chuyện, mình vẫn cảm thấy mỗi cuộc điện thoại của mình với mẹ luôn có sự tôn trọng và chấp nhận từ cả 2 phía. Mẹ có thể đưa ra lời khuyên cho mình mà không gây áp lực mình phải nghe theo. Ngược lại, mẹ cũng đón nhận những ý kiến, chia sẻ của mình mà không áp đặt suy nghĩ của bản thân. Đặc biệt hơn, mẹ cũng dần hỏi mình để hỏi ý kiến về 1 việc gì đó, hoặc có lúc chỉ đơn giản để kể chuyện thôi.

Tóm lại: Mình bắt đầu bằng việc đặt câu hỏi cho bản thân mình. Mình hiểu được những cảm xúc của bản thân là gì và nó đến từ đâu. Sau đó, mình làm điều tương tự để thấu hiểu được mẹ (ít nhất là về mặt nhận thức), và cuối cùng mình đang cố gắng để đạt được sự thấu cảm.

Vừa rồi là câu chuyện của mình. Thế còn bạn và hàng rào gai của bạn thì sao?

Bạn có muốn bắt đầu 1 điều gì đó mới không?

Việc đầu tiên bạn cần làm, đó là đặt câu hỏi. Và mình có chuẩn bị 1 số câu hỏi bạn có thể thử ngay dưới đây nè:

CHO CHÍNH BẠN

  • Mình đang cảm thấy thế nào?
  • Cảm xúc này đến từ đâu?
  • Cảm xúc mà mình mong muốn là gì?
  • Nếu mình cố gắng, liệu có đạt được không?
  • Mình có cần giúp đỡ từ ai không? Cần giúp đỡ như thế nào?

CHO NHỮNG NGƯỜI XUNG QUANH BẠN

  • … cảm thấy như thế nào? Vì sao?
  • … mong muốn điều gì từ mình?
  • Ý kiến của … về … như thế nào?
  • Chúng ta cần làm gì để giải quyết vấn đề?

LỜI NHẮN TỚI BẠN ĐỌC: 

Hành trình thấu hiểu bản thân và thấu hiểu người khác là 1 hành trình dài và gian nan. Mình rất may mắn vì mẹ mình đã cởi mở chia sẻ, nhưng mình hiểu rằng không phải ai cũng vậy. Chúc các bạn có thật nhiều can đảm để gạt bỏ những hàng rào gai đang cản trở mình, và đặc biệt là đủ can đảm để chấm dứt những mối quan hệ độc hại nhé.

Để tìm hiểu thêm về các chủ đề liên quan như “Trí tuệ cảm xúc” , hãy tiếp tục theo dõi các bài viết của chúng tôi các bạn nhé!

TẦM QUAN TRỌNG CỦA EQ VÀ VIỆC HIỂU BẢN THÂN

/0 Comments/in /by

Bạn biết không, trên thế giới có khoảng 140 triệu người được coi là thông minh xuất chúng, nhưng lại chỉ có khoảng 2000 người là triệu phú trong số đó thôi. Mà những người thông minh thì thường được biết đến là có IQ cao phải không các bạn?Đúng là như vậy, họ thực sự có một khả năng tuyệt vời để hiểu và áp dụng thông tin, cũng như là tìm ra các cách giải quyết vấn đề một cách vô cùng nhanh chóng.

YẾU TỐ GÌ QUYẾT ĐỊNH SỰ THÀNH CÔNG CỦA MỘT NGƯỜI?

Nghiên cứu của các nhà tâm lý học lại cho thấy rằng IQ chỉ góp 20% vào sự thành công trong cuộc sống của chúng ta thôi, trong khi EQ mới là yếu tố dùng để đánh giá liệu chúng ta có đang làm việc  hiệu quả hay không !

Vì vậy, hôm nay STEP muốn giúp các bạn hiểu hơn về EQ, nó là gì và ảnh hưởng thế nào đến mức độ thành công cũng như hài lòng trong công việc của chúng ta sau này nhé !

SƠ LƯỢC VỀ EQ

EQ – Trí tuệ cảm xúc , hay còn gọi là Emotional Intelligence là khả năng kiểm soát cảm xúc của bản thân và người khác, có thể nói chúng giải thích cho mọi suy nghĩ và hành động của ta trong các tình huống thường ngày. Nói cách khác, đây là một sự kết hợp hoàn hảo giúp chúng ta đưa ra những lựa chọn tối ưu nhất !

Ví dụ, bạn đang là một sinh viên, bạn sẽ hành xử như thế nào khi không chỉ có quá nhiều bài luận đang đợi bạn hoàn thành, mà còn bận bịu với công việc làm thêm hay các hoạt động ngoại khóa ? 

Có thể nhiều bạn sẽ bắt đầu cảm thấy căng thẳng vì không quản lí được thời gian, thậm chí thức xuyên đêm để hoàn thiện chúng với tâm trạng rất vội vàng, để rồi lại cảm thấy không hài lòng với chính kết quả mình làm ra. Lúc ấy, chắc chắn là họ sẽ bực bội rồi, cộng thêm cả việc stress đã tích tụ bấy lâu nay, dẫn đến một lúc nó sẽ bùng nổ và có khả năng là họ sẽ quyết định buông xuôi mọi thứ. Nói tóm lại là nếu cứ để tình trạng ấy tiếp tục xảy ra, thì không chỉ hiệu quả công việc mà bạn làm chả ra đâu vào đâu, mà có khi bạn còn mang trong mình một tâm lí chán nản thất vọng về bản thân mình đúng không nào .

Ngược lại, với một người có EQ cao , họ sẽ vui vẻ đón nhận nó như một thử thách, tập trung, và bình tĩnh xử lí từng thứ một với hết khả năng của mình.

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA EQ

Nghiên cứu chứng minh rằng những người có chỉ số EQ cao thường có phần thể hiện tốt và làm việc hiệu quả hơn. Không những thế, điều kiện sức khỏe tốt, quan hệ rộng và chất lượng cuộc sống cao cũng được cho là những đặc điểm mà họ sở hữu. 

Còn những người với chỉ số EQ thấp thì sao? Họ có xu hướng gặp nhiều khó khăn hơn cũng như ít khỏe mạnh hơn và dường như họ cũng không hài lòng với các mối quan hệ trong xã hội của mình.

EQ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ THÀNH CÔNG CỦA CHÚNG TA NHƯ THẾ NÀO?

Khám phá 4 yếu tố làm nên EQ

Để hiểu rõ hơn, chúng ta hãy cùng khám phá 4 yếu tố làm nên EQ nhé, chúng bao gồm: Tự điều chỉnh bản thân, Sự đồng cảm, Kỹ năng xã hội và Hiểu bản thân

  1. Đầu tiên là #Tự điều chỉnh bản thân ( Self-regulation). Đây là lúc chúng ta kiểm soát hành vi của mình và ngăn chặn cảm xúc bộc phát khi mọi thứ đang diễn ra tồi tệ bằng cách bình tĩnh và giảm bớt căng thẳng trước một vấn đề. Nói ngắn gọn thì nó giúp chúng ta tỉnh táo và đưa ra một quyết định sáng suốt.
  2. Tiếp đến là #Sự thấu cảm. Không chỉ giúp chúng ta hiểu được đối phương đang nghĩ gì hay đang cảm thấy thế nào mà còn là một công cụ giúp ta đàm phán được hiệu quả hơn cũng như nâng cao chất lượng các mối quan hệ xung quanh mình.
  3. #Kỹ năng xã hội cũng không kém phần quan trọng đâu nhé. Mặc dù là một cụm từ có bao hàm rộng nhưng để dễ hiểu thì đó là công cụ để chúng ta gây được sức hút trong các cuộc trò chuyện, như ngôn ngữ cơ thể, cách giao tiếp bằng mắt, âm sắc giọng nói và những từ ngữ chúng ta sử dụng.
  4. Nhưng sau tất cả, việc chúng ta #Hiểu bản thân mình đến đâu mới chính là quan trọng nhất.

NHƯ THẾ NÀO LÀ HIỂU BẢN THÂN VÀ CHÚNG LIÊN QUAN GÌ ĐẾN SỰ THÀNH CÔNG?

Hiểu bản thân hiểu nôm na là biết rõ ưu điểm, nhược điểm của mình, những gì mình thật sự yêu thích, mong muốn cũng như những điều khiến mình không hài lòng trong cuộc sống. 

Một người có EQ cao sở hữu tất cả những đặc điểm kể trên. Vậy tại sao, “Hiểu bản thân” lại được coi là nền tảng của cả 3 yếu tố trên nhỉ?

Ai trong cuộc sống cũng có khát khao được trở thành phiên bản hoàn hảo nhất của bản thân mình, nhưng trước hết bạn phải hiểu chính bạn thì mới biết nên điều chỉnh những gì để trở nên tốt đẹp hơn chứ đúng không nào. Hơn nữa, nếu sự thấu cảm là một trong 4 yếu tố làm nên EQ, mà chính cảm xúc của mình bạn vẫn chưa hiểu rõ, thì làm sao bạn hiểu và thông cảm cho người khác được. Đó là lý do tại sao #Hiểu bản thân lại được coi là vô cùng quan trọng đó !

CHÚNG QUAN TRỌNG THẾ NÀO?

Nhà văn học người Mỹ đã từng nói: “Nhận thức về bản thân là khả năng có cái nhìn trung thực về cuộc sống của bạn mà không có bất kỳ ràng buộc nào về việc nó đúng hay sai, tốt hay xấu.”

Đó là những người luôn sẵn sàng đối diện với những thiếu sót cũng của mình và luôn lắng nghe ,trân trọng những nhận xét từ mọi người xung quanh. Nhờ đó, họ biết mình mạnh ở đâu và giới hạn của mình là gì, để từ đó có những mục tiêu, định hướng phù hợp cho chính mình, bằng cách thấy được những thứ sẽ gây trở ngại cho họ và có biện pháp đối phó với chúng.

Jack Ma, một trong những người giàu nhất Châu Á, cũng là người duy nhất trong 24 người bị đánh trượt khi xin vào KFC, hay bị Harvard từ chối đến 10 lần nhưng vẫn không hề nản chí, giờ đã trở thành một tỷ phú. Ông vẫn hay nói rằng “Biết mình muốn gì và có động lực theo đuổi tới cùng chính là thứ đưa bạn bước chân vào con đường thành công”. Vì vậy mà ông không ngừng hướng tới những mục tiêu mà ông tin rằng sẽ giúp mình đạt được đích đến  dù có thất bại nhiều đến đâu.

VẬY LÀM THẾ NÀO ĐỂ NHẬN THỨC VỀ BẢN THÂN MÌNH TỐT HƠN?

Nếu như sở hữu một EQ cao giúp bạn dễ dàng thành công trong tất cả những gì bạn làm như thế, tại sao bạn không tìm cách hiểu rõ về bản thân mình hơn nhỉ? 

Để STEP bật mí cho bạn một vài bí quyết giúp bạn khám phá bản thân mà bạn có thể thực hiện ngay và luôn nhé. 

  • Nghĩ về những điều khiến mình vui và biết ơn những sai lầm đã mắc phải trong ngày hôm nay trước khi đi ngủ
  • Yêu cầu những người bạn đáng tin cậy nhận xét về bạn
  • Note lại 10 điều bạn ghét và thích ( hoàn cảnh nào khiến cho bạn tự tin, hoàn cảnh nào khiến cho bạn sợ hãi; ước muốn bạn sẽ trở thành người như thế nào trong tương lai,..)
  • Tự hỏi chính mình muốn làm gì nếu tiền không là vấn đề
  • Làm bài kiểm tra tính cách trên mạng

Còn nếu các bạn thấy các bí quyết trên là chưa đủ , hãy theo dõi chúng tôi trong những bài viết sắp tới nhé,  vì chúng mình sẽ còn bật mí nhiều tips và thông tin thú vị hơn nữa để các bạn hiểu bản thân mình hơn đấy !

5 ĐIỀU BẠN SẼ PHẢI ĐÁNH ĐỔI KHI KHÔNG HIỂU BẢN THÂN MÌNH

/0 Comments/in /by

Thấu hiểu bản thân – một cụm từ dường như đã trở nên quá quen thuộc và phổ biến mà bạn có thể dễ dàng bắt gặp trong các bài viết và cuốn sách về tâm lý học. Thấu hiểu bản thân đang dần trở thành một xu hướng của giới trẻ hiện đại, khi các bạn trẻ ngày càng tò mò và hứng thú với việc tìm hiểu xem mình là người như thế nào, thuộc nhóm tính cách gì, có những đặc điểm gì nổi bật giúp tách biệt bản thân khỏi đám đông.

Đây là một điều đáng mừng và vô cùng được khuyến khích. Tuy nhiên, bạn đã thực sự hiểu được điều gì sẽ xảy ra khi bạn không hiểu bản thân mình chưa? Cùng đọc bài viết này để trả lời câu hỏi đó nhé.

1. ĐƯA RA LỰA CHỌN SAI LẦM

Chọn trường, chọn ngành, chọn nghề, chọn các mối quan hệ – cuộc đời là những sự lựa chọn liên tiếp nhau yêu cầu bạn phải thực sự tỉnh táo và sáng suốt để đưa ra các quyết định phù hợp nhất với bản thân mình. Và để làm được điều đó thì bạn cần hiểu rõ mình cần gì, muốn gì, có thể và không thể làm được gì.

Chọn sai ngành nghề

Lấy ví dụ gần gũi nhất là việc chọn ngành học. Thật quá dễ dàng để có thể đặt bút xuống và ghi đại tên một ngành học đang “hot” nào đó của một trường đại học cũng “hot” nào đó, rồi cứ thế mà học cho xong và lấy được tấm bằng. Thế nhưng, việc “chọn đại” và “học đại” mà không dựa trên sự thấu hiểu bản thân sẽ gây nên những hậu quả không đáng có, ví dụ như chán học, bỏ học, hoặc tệ hơn nữa là học xong không biết phải làm gì với tấm bằng. Nguyên nhân có thể là do ngành học trái với tính cách, sở thích, sở trường của bản thân, môi trường học quá “hướng ngoại” đối với một người hướng nội như bạn hoặc ngược lại, điều kiện học tập trong nước không thỏa mãn được mong muốn trở thành công dân toàn cầu của bạn,… Tất cả những điều đó đều xuất phát từ việc không hiểu bản thân, mà như vậy thì thật là phí hoài thời gian, tiền bạc và cả tâm lực phải không nào?

Thu hút những mối quan hệ chưa vững chắc

Tương tự đối với các mối quan hệ. Khi bạn hiểu được các giá trị cốt lõi của mình, bạn sẽ chủ động kết giao hoặc thu hút những người có cùng hệ giá trị, niềm tin, tư tưởng và mục đích với bạn, và những mối quan hệ dựa trên các giá trị chung thì sẽ vững chắc và bền lâu. Điều này sẽ giúp bạn tránh khỏi việc chia tay người bạn trai/bạn gái đã quen nhiều năm của mình vì nhận ra rằng bạn thì muốn thành lập một tổ chức phi lợi nhuận và cống hiến hết mình cho xã hội, còn họ thì muốn một cuộc sống gia đình êm ấm, an nhàn ở vùng ngoại ô.

2. MẤT PHƯƠNG HƯỚNG TRONG CUỘC SỐNG

Không hiểu rõ bản thân đồng nghĩa với việc không biết bản thân cần gì, muốn gì, thích gì, và hiển nhiên sẽ không đưa ra được những mục tiêu và kế hoạch cuộc đời, hoặc có chăng thì cũng là dựa trên ý muốn của cha mẹ và ý kiến của xã hội chứ không phải bản thân bạn. Mà đã thiếu đi mục tiêu và kế hoạch thì bạn sẽ mãi quẩn quanh trong một mê cung không có lối ra, không có một định hướng cụ thể cho mọi việc mà bạn đang làm và rồi lại tiêu tốn thời gian, tiền bạc.

Mê cung của những lựa chọn

Hãy tưởng tượng một viễn cảnh như thế này nhé. Hôm nay bạn đang học ngành sư phạm để trở thành giáo viên đúng với mong muốn của cha mẹ, nhưng rồi hôm sau bạn tình cờ đọc được một bài báo nói về tình trạng dư thừa nhân lực và thất nghiệp của ngành sư phạm, thế là bạn quyết định học thêm chứng chỉ kế toán với hy vọng sẽ dễ kiếm được việc hơn. Hôm sau nữa, bạn lại tình cờ xem qua video của một Youtuber “đình đám” chia sẻ rằng cuộc sống của họ đã thay đổi tích cực như thế nào khi quyết định bỏ học đại học và theo đuổi đam mê làm Youtuber của mình. Thế là bạn bảo lưu kết quả học tập và đầu tư hẳn một chiếc camera để dấn thân vào con đường mới này.

Hai tháng trôi qua, lượt xem và theo dõi của bạn chẳng tăng lên được tí nào và bạn cũng không kiếm được đồng nào từ việc làm video. Bạn bỗng nhận ra mình cũng không thực sự đam mê hay có tài năng gì ở mảng này, và rồi một bài viết với tiêu đề “Giới trẻ đổ xô đi làm Youtuber: Khi ánh hào quang làm mờ con mắt” thu hút ngay sự chú ý của bạn và trở thành lời an ủi cho bản thân. Bạn thầm nhủ: “Ai cũng muốn trở nên nổi tiếng mà đánh mất sự cân bằng trong cuộc sống và sự bình an trong tâm hồn. Nhưng mình không giống họ.” Và bạn quyết định bỏ hết tất cả để về quê “nuôi cá và trồng thêm rau”.

Nhưng liệu câu chuyện đã kết thúc ở đó chưa? Chắc chắn là không rồi, khi mà bạn vẫn còn chưa rõ mình thực sự muốn gì trong cuộc đời này.

3. SỢ MÌNH KHÔNG ĐỦ NĂNG LỰC CHO NHỮNG CƠ HỘI TỐT

Học bổng, cơ hội việc làm, lời mời làm việc, các trải nghiệm – tất cả đều là những cơ hội chỉ đến một hoặc rất ít lần trong đời mà nếu không biết nắm bắt sẽ khó mà lấy lại được. Đáng tiếc thay, những cơ hội quý báu như vậy lại dễ dàng bị bỏ qua chỉ vì không hiểu rõ bản thân. Cụ thể, bạn tình cờ nhìn thấy một bài đăng tuyển dụng với mô tả công việc và quyền lợi hoàn toàn phù hợp với nhu cầu và sở thích của bạn. Tuy nhiên, bạn không chắc rằng mình có đủ năng lực để đảm đương vị trí này, bạn sợ sẽ bị khiển trách hoặc chê cười, thậm chí bị đuổi việc vì năng lực yếu kém. Và thế là bạn bỏ qua bài tuyển dụng đó, thầm nhủ rằng sẽ ứng tuyển một ngày nào đó khi bạn đã cảm thấy sẵn sàng hơn, và dĩ nhiên ngày đó sẽ không bao giờ đến.

Hoặc là bạn được gia đình đầu tư cho đi học ở nước ngoài – một cơ hội tuyệt vời để làm giàu trải nghiệm của bản thân. Thế nhưng, sau khi nhìn sơ qua danh sách “dài dằng dặc” các câu lạc bộ, hội nhóm, sự kiện, hoạt động ngoại khóa đang diễn ra, thay vì chọn một vài cái để tham gia, bạn quyết định… ở yên trong nhà vì chẳng biết mình thích hoặc phù hợp với cái nào. Và thế là bốn năm đại học ở xứ người trôi qua mà chẳng tích lũy được thêm kiến thức hay kỹ năng gì.

4. KHÔNG KIỂM SOÁT ĐƯỢC CẢM XÚC CỦA BẢN THÂN

Mỗi người chúng ta đều có một “bộ” tính cách và tính khí riêng biệt mà chỉ có bản thân mới thấu hiểu và nắm bắt được. Các đặc điểm về tính cách này sẽ quyết định những cảm xúc nảy sinh và cách chúng ta phản ứng với mọi tình huống trong cuộc sống, tuy nhiên không phải lúc nào cũng theo hướng tích cực bởi vì nó hoàn toàn là bản năng của cơ thể. Do đó, hiểu được tính cách và tính khí của bản thân sẽ giúp bạn hình thành được những thói quen và hành vi ứng xử phù hợp hơn trong các tình huống nhất định để giảm thiểu việc phản ứng thái quá, hay nói cách khác là kiểm soát cảm xúc tốt hơn.

Ví dụ, bạn biết rằng mình dễ bị căng thẳng khi phải nói trước đám đông, thì bạn có thể tạo thói quen áp dụng phương pháp “ba hơi thở” giúp thư giãn thần kinh trước và trong lúc thuyết trình. Hoặc, một người với tính khí nóng nảy có thể thực hành thiền định để kiềm chế bản thân tốt hơn trong những khoảnh khắc “khó ở”.

Vì khó có thể thay đổi được tính cách và tính khí của bản thân, cho nên việc thấu hiểu và nắm bắt được chúng là vô cùng quan trọng trong việc hình thành nên những thói quen giúp điều chỉnh và kiểm soát cảm xúc và hành vi của bản thân tốt hơn, nhằm giảm thiểu những tình huống khó xử không đáng có.

5. THIẾU TỰ TIN VÀO BẢN THÂN

Cuối cùng, tất cả những điều trên sẽ dồn lại và khiến cho bạn càng lúc càng tự ti vào bản thân. Nhưng kể cả không có những điều trên thì ngay từ đầu, việc không hiểu bản thân đã khiến bạn thiếu tự tin rồi. Bạn không biết mình có những điểm mạnh nào để khoe ra, có những điểm yếu nào cần khắc phục hoặc giấu đi, có những mục tiêu và hoài bão nào để nói về bản thân mình, thì làm sao có thể tự tin và hiên ngang bước vào đời được phải không nào? Mà hậu quả của việc thiếu tự tin thì có lẽ chính bạn cũng đã biết rồi đó.

Vậy thì, bạn có còn lý do nào để không bắt đầu hành trình khám phá bản thân nữa không?

Tác giả: Đoàn Tử My

THẤU CẢM (P2): MỞ RỘNG NĂNG LỰC THẤU CẢM

/0 Comments/in /by

Được viết bởi Kiều Khanh

Tiếp nối bài viết về Thấu cảm – Thấu hiểu người khác (Phần 1) đã đề cập đến định nghĩa và tính chất của thấu cảm, chúng tôi sẽ đưa bạn đến những câu chuyện xoay quanh năng lực thấu cảm và làm sao để mở rộng năng lực thấu cảm trong bài viết này.

GÓC NHÌN VỀ NĂNG LỰC THẤU CẢM

GÓC NHÌN 1: 

Ở trong một bệnh viện A, H. phải làm trị liệu chữa ung thư nên đã rụng hết tóc. Anh cảm thấy bản thân khác biệt khi ai cũng có tóc nhưng riêng anh thì không. Hôm ấy, nhóm bạn của anh đến thăm và động viên H. Họ tính mua tặng anh một bộ tóc giả nhưng họ đã không làm vậy. Hai ngày sau, nhóm bạn ấy xuất hiện và tất cả họ đều đã cạo trọc đầu, nắm tay nhau và mỉm cười trước cửa phòng bệnh của H. [1]

GÓC NHÌN 2: 

Năm 2009, khi cậu bé Jacob Philadelphia 5 tuổi đến gặp Tổng thống Barack Obama ở Nhà Trắng, cậu đã hỏi ông Obama: Liệu rằng tóc của ông có giống tóc của cậu bé không?

Sau đó, ông Obama đã cúi người và để cậu bé Jacob chạm lên đầu mình để cảm nhận. [2] 

GÓC NHÌN 3: 

Trong một công viên, nơi bà lão và cháu trai đang xếp hàng cùng nhiều đứa trẻ khác để được vẽ hình lên mặt. Khuôn mặt của hai người có rất nhiều tàn nhang.

Một cô bé cùng hàng đột nhiên nói với cậu bé. “Cậu có nhiều tàn nhang quá, không vẽ lên mặt được đâu!”

Nghe thấy lời cô bé ấy nói, cậu cảm thấy xấu hổ và gục mặt xuống một cách buồn rầu. Bà ngoại quan sát và âu yếm nhìn cậu. “Bà thích những vết tàn nhang của cháu. Khi bà còn nhỏ, bà luôn muốn có những vết tàn nhang này.” Bà vừa nói vừa chạm vào khuôn mặt của cậu. 

“Tàn nhang đẹp ạ?” Cậu ấy ngẩng mặt lên. “Có thật không bà?”

“Tất nhiên rồi”, bà ngoại nói. “Con thử nghĩ xem còn thứ gì đẹp hơn tàn nhang không?”

Cậu bé nghĩ trong chốc lát, chăm chú nhìn vào khuôn mặt của bà và nhẹ nhàng thì thầm, “Đó là các nếp nhăn bà ạ.” [3]

Từ ba góc nhìn trên, bạn cảm nhận cách những người xung quanh phản ứng với tình huống ấy như thế nào? Bạn nghĩ những hành động này có phải là thấu cảm không?

LÀM SAO ĐỂ MỞ RỘNG NĂNG LỰC THẤU CẢM?

CHẤP NHẬN BẠN ĐÃ PHIẾN DIỆN, PHÁN XÉT

Tất cả chúng ta đều phiến diện và phán xét. Hãy chấp nhận điều ấy, bởi “phán xét là một phần tự nhiên của con người”, Erin L. Thomas chia sẻ [4].

“Bias is a natural part of the human condition” – Erin L. Thomas

Chỉ khi mỗi cá nhân nhìn nhận bản thân là người đã từng phán xét một ai đó, hay một sự vật, sự việc nào đó, chúng ta mới bắt đầu có thể hành động và đối mặt với điều ấy. 

Tất nhiên là điều này không dễ dàng để bản thân chấp nhận: “Tôi đang phán xét cậu ta. Tôi đang phán xét hành động này.” Thế nên, tôi mời bạn thử làm một kiểm tra nhỏ ở đây: https://implicit.harvard.edu/implicit/takeatest.html. Các nhà khoa học trường Đại học Harvard đã phát triển phần mềm Implicit Association Test (IAT) để kiểm tra niềm tin, hành vi và quan điểm của bạn về nhiều vấn đề như tuổi tác, giới tính, tôn giáo, màu da, chủng tộc, v.v. để bạn thấy các khuynh hướng vô ý thức hay thái độ ngầm (implicit attitude) của bạn đối với thế giới xung quanh như thế nào. Chẳng hạn, bạn có thể được học về người da trắng hay da đen đều bình đẳng và được hưởng quyền tự do như nhau, nhưng trong não bạn sẽ có sự thiên vị và thích một màu da nào đó hơn. 

LẮNG NGHE NGƯỜI KHÁC KHÔNG PHÁN XÉT 

Tác giả Minh Niệm đã chia sẻ trong cuốn Hiểu về trái tim: “lắng nghe” là phải “lắng” thì mới “nghe” được, “nghe” mà không “lắng” lòng xuống, không buông bỏ tâm tư, thành kiến trong tâm thì cái nghe ấy không hiện diện trước đối phương, và còn có thể khiến ta hiểu sai lệch vấn đề mà đối phương đang chia sẻ. Hơn nữa, nếu ta còn lo lắng, bực tức, và mang theo trải nghiệm cũ về người ấy thì ta sẽ đánh mất khả năng lắng nghe ngay từ đầu, dù ta đang cố gắng nghe câu chuyện của người ấy.

Ngoài ra, để lắng nghe không phán xét, mỗi cá nhân có thể thực hành lắng nghe chủ động (active listening), lắng nghe chánh niệm (mindful listening) bằng một số bước đơn giản trước khi vào một cuộc trò chuyện, như: 

(1) Gạt bỏ những ý niệm trong suy nghĩ của bản thân. 

(2) Tập trung vào đối phương (quan sát các cử chỉ, điệu bộ, giọng nói, hành động, ngôn ngữ cơ thể của người ấy). 

(3) Tạo cảm giác hào hứng muốn tiếp tục nghe (gật đầu nhẹ, mỉm cười, bình luận “à, ừ, vâng,..”).

(4) Đồng cảm với những gì họ trải qua (bằng hành động – ôm, nắm tay, chạm hoặc chia sẻ bằng lời nói “Tôi có thể cảm nhận những khó khăn mà bạn đã gặp phải”)

(5) Đưa ra phản hồi, câu hỏi cần thiết để bản thân hiểu hơn, sáng tỏ hơn về những gì đối phương đã chia sẻ và không gây hiểu lầm, mâu thuẫn. 

ĐỌC SÁCH HƯ CẤU (FICTION)

Oprah Winfrey tâm sự (từ cuốn Những điều tôi biết chắc) rằng, đọc sách giúp chúng ta mở mang, đem lại những khả năng có thể chạm tới những bậc cao hơn, và đưa bạn đến bất kỳ nơi nào mà tâm trí bạn có thể nắm giữ. Hơn nữa, đọc sách còn giúp bạn mở ra một chân trời mới, đặt bạn vào thế giới nơi bạn là nhân vật chính khám phá những điều thú vị và bất ngờ khắp mọi nơi.. 

Bên cạnh đó, hai nhà nghiên cứu của trường The New School for Social Research [5] đã chỉ ra, những người đọc nhiều sách hư cấu có xu hướng làm tốt các bài kiểm tra về thấu cảm và trí tuệ thông minh cảm xúc hơn. 

Để tìm kiếm những cuốn sách hư cấu tuyệt vời, bạn có thể tham khảo danh sách do Goodreads bình chọn hàng năm, trang The New Yorker Review, hoặc sách giới thiệu của các nhân vật nổi tiếng như Bill Gates, Barack Obama. Chẳng hạn, cuốn tiểu thuyết hay nhất được bình chọn năm 2020 trên Goodreads là cuốn The Midnight Library của Matt Haig, kể về hành trình tìm lại cuộc đời của cô gái Nora Seed khi cô muốn từ bỏ cuộc sống này, và nhờ thư viện lúc nửa đêm, cô có cơ hội được trải nghiệm nhiều cuộc đời khác nhau để tìm ra ý nghĩa của cuộc sống. Hay cuốn tiểu thuyết Room của Emma Donoghue (đã chuyển thể thành phim và được đề cử giải Oscar năm 2016) đưa bạn đến gặp Jack – cậu bé 5 tuổi sống trong một căn phòng nhỏ với mẹ và chưa từng biết đến cuộc sống bên ngoài trông như thế nào trong vòng 5 năm.

NÂNG CAO KỸ NĂNG TƯ DUY BIỆN LUẬN

Có thể bạn chưa thấy mối quan hệ rõ ràng giữa thấu cảm và tư duy biện luận, nhưng hiểu theo một cách đơn giản, tư duy biện luận bao gồm tìm kiếm, phân tích và đánh giá nhiều góc nhìn, quan điểm về một vấn đề, một câu hỏi phức tạp [6]. Thêm vào đó, tư duy biện luận trong văn học còn là sự am hiểu về nhân vật, tìm kiếm những dòng chữ, câu văn có sự nổi bật và ảnh hưởng đến sự việc, đưa ra các chứng cứ và lập luận để nêu ra ý nghĩa của toàn bộ câu chuyện. Trong khi đó, thấu cảm không chỉ là sự đọc hiểu những ngôn từ trong ngữ cảnh mà còn quan sát, lắng nghe và hành động vượt ra khỏi thế giới của bản thân để hiểu rõ nhân vật của tác phẩm hơn; do vậy, thấu cảm là mức độ cao nhất của tư duy biện luận [7]. 

Để khép lại bài viết này, tôi sẽ chia sẻ một câu chuyện ngắn và đồng thời muốn hỏi: Nếu đặt vị trí là thầy Randy, bạn sẽ phản ứng ra sao sau khi nghe lời tâm sự của cậu bé 13 tuổi này?

Trong một trường học với những học sinh đặc biệt, Randy đã có một buổi chia sẻ với một học sinh 13 tuổi có hội chứng Down. Cậu bé nói với Randy:

“Thưa thầy, con biết là con không hề thông minh một chút nào bởi con có hội chứng này, và con biết là con sẽ phải chung sống với nó một thời gian rất dài. Nhưng con chỉ ghét là khi mọi người nói chuyện với con, họ nghĩ như thể con ngu ngốc lắm.” [8]

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

[1] Hàn Quốc Lý Thú. [Đọc – Dịch] Năng lực thấu cảm. http://hanquoclythu.com/2020/06/doc-dich-%EA%B3%B5%EA%B0%90%EB%8A%A5%EB%A0%A5-nang-luc-thau-cam/ Accessed 05/11/2020

[2] Caroline Bologna (2021). Moments That Showed How Important Representation Is For Kids.https://www.huffpost.com/entry/moments-important-representation-kids_l_60218729c5b6d78d4448f409?utm_campaign=hp_fb_pages&utm_source=main_fb&ncid=fcbklnkushpmg00000063&utm_medium=facebook&fbclid=IwAR23Kr3AXIA9hXZfgjDFqPftGEkochpQXWn9e4Apf1um8FgvyZ2WYcGoYX0 Accessed 10/02/2021

[3] Character Education. Stories About Empathy. 

https://sites.google.com/a/wautoma.k12.wi.us/character-education/stories-about-empathy Accessed 10/02/2021

[4] Claire Cain Miller. How to Be More Empathetic.

https://www.nytimes.com/guides/year-of-living-better/how-to-be-more-empathetic Accessed 02/11/2020

[5] The New School (2013). Reading Literary Fiction Improves “Mind-Reading” Skills Finds A Study From The New School for Social Research. https://www.newschool.edu/pressroom/pressreleases/2013/CastanoKidd.htm Accessed 17/02/2021

[6] Anne Vilen (2015). Empathy + Critical Thinking = Compassionate Action

https://www.edweek.org/leadership/opinion-empathy-critical-thinking-compassionate-action/2015/09# Accessed 17/02/2021

[7] Lindsay Schneider (2020). Empathy Is the Highest Level of Critical Thinking. National Council of Teachers of English.  https://ncte.org/blog/2020/01/empathy-highest-level-critical-thinking/ Accessed 17/02/2021

[8] Crisis Prevention Institute. “I Still Matter!” 4 Stories About Empathy. https://www.crisisprevention.com/Blog/Stories-About-Empathy Accessed 10/02/2021

THẤU CẢM – THẤU HIỂU NGƯỜI KHÁC

/0 Comments/in /by

Trong đề thi THPT Quốc gia môn Ngữ Văn năm 2017 [1], Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đặt vấn đề về “thấu cảm”, được trích từ cuốn Thiện, Ác và Smartphone của tác giả Đặng Hoàng Giang (NXB Hội nhà văn, 2017, tr.275) với câu hỏi “Theo em, “thấu cảm” là gì?”. Sau khi công bố đề thi, rất nhiều nhà văn, nhà thơ và các nhà chuyên môn đã đem ra tranh cãi và thắc mắc về định nghĩa và tính chất của “thấu cảm” trong cuộc sống. Do vậy, bài viết dưới đây sẽ giúp bạn có một cái nhìn sâu sắc về thấu cảm cũng như chỉ ra nguyên nhân vì sao năng lực/kỹ năng này quan trọng trong thế kỷ 21 này.

THẤU CẢM TRONG NGỮ CẢNH TIẾNG ANH

Trong tiếng Anh, từ “empathy” có nguồn gốc từ tiếng Đức “Einfühlung”, có nghĩa là “feeling-in” – “cảm nhận bên trong”. Tuy nhiên, nhiều nhà tâm lý học dùng ngôn ngữ Anh lại đưa ra cách giải nghĩa khác như lòng hăng hái (animation), thiện cảm (aesthetic sympathy), sự tương đồng (semblance) và sự đóng kịch (play). Đến năm 1908, hai nhà tâm lý học đến từ trường Đại học Cornell và Cambridge đã khẳng định, thấu cảm (empathy) bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp “empathos” – “em” là “in” (bên trong), còn “pathos” là “feeling” (cảm nhận); nhờ kết luận này, mọi tranh luận đã dừng lại. [2]

Thêm vào đó, Tomlinson và Murphy (2018) đã giải thích thấu cảm là khả năng “hiểu và chia sẻ cảm xúc của người khác, để nhìn và cảm nhận sự việc từ góc nhìn của người đó”. Trong khi, Bob và Megan Tschannen-Moran (2010) miêu tả thấu cảm như một “sự trân trọng và thấu hiểu không phán xét về trải nghiệm của người khác” (trang 21). [3]

Bên cạnh những ý kiến đã nêu trên, nhà tâm lý học xã hội C. Daniel Batson đã từng nghiên cứu về thấu cảm trong nhiều năm biện luận rằng, từ này gắn liền với tám ý nghĩa khác nhau: (1) biết cảm nhận và suy nghĩ của chính mình; (2) hình dung cảm nhận và suy nghĩ của người khác;  (3) tiếp nhận, quan sát thái độ, góc nhìn của người khác; (4) thực sự cảm nhận được những cảm xúc mà người khác đang trải qua; (5) cảm nhận chính mình sẽ có cảm giác như thế nào khi đặt mình vào vị trí của người khác; (6) cảm thấy đau buồn, xót thương trước nỗi đau của người khác; (7) cảm nhận được nỗi đau của người khác (hay còn gọi là lòng trắc ẩn), và (8) đặt vị trí của mình vào người khác. [2]

Nhìn chung, thấu cảm là sự hiểu biết về hoàn cảnh, nhu cầu, khó khăn của một người từ quan điểm của họ và đặt mình vào vị trí của họ để có một cái nhìn sâu sắc hơn.

THẤU CẢM TRONG TIẾNG VIỆT 

Tuy nhiên, định nghĩa về “thấu cảm” trong tiếng Việt không hề dễ dàng như các nhà tâm lý học, xã hội học nước ngoài đã đề ra. Một phần khá nhiều người Việt nhầm lẫn giữa đồng cảm, thấu cảm và thông cảm bởi sự đa dạng vốn từ tiếng Việt. Các ông bà ngày xưa có câu: “Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam” quả cũng không sai.

Ngay sau khi đề bài môn Ngữ Văn THPT Quốc gia ngữ Văn năm 2017 được công bố, khá nhiều nhà văn, nhà thơ, dịch giả và nhà báo tranh luận về định nghĩa và nguồn gốc của “thấu cảm” trong tiếng Việt. 

Nữ tiến sỹ Bùi Thiên Thai, Viện Văn học đã chia sẻ: “Thấu cảm không có nguồn gốc tiếng Trung” mà từ “thấu” và “cảm” là hai từ Hán Việt khác nhau. “Thấu” nghĩa là thấm, “thẩm thấu” là thấm qua, xuyên qua, còn “cảm” là cảm xúc. Do vậy, thấu cảm là cách tạo từ mới của tiếng Việt, dựa trên hai từ Hán Việt đã có. Tổng thư ký Hội Ngôn ngữ học Việt Nam cũng góp ý thêm: “Từ “thấu cảm”, cũng như “trắc ẩn” có trong Từ điển tiếng Việt được định nghĩa là: “cảm nhận và thấu hiểu một cách sâu sắc”. [4]

Thế nhưng, khi đem ra so sánh giữa thấu cảm, đồng cảm và thông cảm, thì đâu mới là từ chính xác để bàn về sự thấu hiểu giữa mình với người bằng cách đặt mình vào vị trí của người khác?

SỰ KHÁC NHAU GIỮA THẤU CẢM (EMPATHY) VÀ THÔNG CẢM (SYMPATHY) 

Thông cảm (“sympathy”) có thể được hiểu là sự quan tâm mà chưa hề có trải nghiệm cá nhân về những khó khăn, nỗi đau của đối phương, và mình thường có cảm giác thương hại khi nhìn thấy họ. Ví dụ: Bạn có thể gặp một người vô gia cư và nói với ông ấy rằng “ông sẽ ổn thôi” dù bạn chưa từng là người vô gia cư.

Trong khi thấu cảm là sự quan tâm, hiểu và cảm nhận được sự khó khăn mà đối phương đã và đang gặp phải do bản thân đã từng ở trong hoàn cảnh đó trước đây. Chẳng hạn, nếu bạn từng là người vô gia cư, và bạn nhìn thấy người vô gia cư trên đường thì bạn sẽ cảm thấy buồn phiền, đau lòng và bạn muốn cho người ta một chút tiền. 

Từ điều này, con người có thể hướng đến lòng trắc ẩn (“compassion”), lòng trắc ẩn bao gồm thấu cảm hoặc cảm thông và sự sẵn lòng hành động để tìm ra giải pháp phù hợp. Khi bạn nhìn thấy người vô gia cư, bạn dành thời gian nói chuyện với họ, bạn hỏi họ cần gì, và bạn muốn giúp đỡ họ, mong muốn đáp ứng những nhu cầu, nguyện vọng của họ.

Theo Brene Brown, giáo sư người Mỹ nghiên cứu tại trường Đại học Houston đã kết luận, thấu cảm là cảm nhận với một ai đó (“feeling with”) trong khi thông cảm là thấy thương cảm, thương tiếc cho một điều gì đó (“feeling for”). Thế nên sự khác biệt giữa thấu cảm và thông cảm là giữa cảm nhận với ai đó và cảm nhận vì điều gì. Chẳng hạn, tôi cảm thấy thông cảm cho những người đã chịu nhiều tổn thất trong trận lũ là ví dụ điển hình cho sự thông cảm. Điều này được hiểu là “Họ có thể hiểu cảm xúc và sự mất mát của đối phương do trận lũ gây ra nhưng những cảm xúc này có thể thay đổi theo thời gian dựa vào trải nghiệm của họ”. [5]

Để rõ ràng hơn nữa, theo quan điểm của tác giả Như Trang, chúng ta có thể sắp xếp cấp độ các phạm trù về cảm xúc: (1) Sự thờ ơ (Apathy), (2) Thông cảm, (3) Đồng cảm, (4) Thấu cảm. [6] Thông cảm, đồng cảm và thấu cảm là mức độ gia tăng về cảm xúc và sự gắn kết “đặt mình vào vị trí của người khác”. Việc bạn cảm thấy thông cảm thường là điều dễ gặp khi bạn có thể thông cảm cho một ai đó khi họ đi trễ, nộp bài muộn hay có những sai sót nhỏ trong học tập và làm việc. Trong khi đồng cảm và thấu cảm đòi hỏi sự đầu tư về cảm xúc và trải nghiệm nhiều hơn, đặc biệt thấu cảm là cấp độ cao nhất (hay đi liền với lòng trắc ẩn). 

Thêm nữa, đồng cảm là khi bạn nhận diện, cảm nhận được sự tồn tại của vấn đề, hiểu cảm xúc và hoàn cảnh mà đối phương đang gặp phải. Còn thấu cảm là bạn đặt chính bạn vào vị thế của đối phương mà cảm nhận và suy nghĩ do đã từng trải qua cảm giác ấy trước đây. Bạn không chỉ công nhận nỗi đau một cách chung chung (đồng cảm) mà còn cần “cảm thấy” đau cùng người ấy (thấu cảm).

RÈN LUYỆN KHẢ NĂNG THẤU CẢM

Ở một số trường THPT ở Hồ Chí Minh, các bạn học sinh được khuyến khích đóng kịch, hóa thân vào các nhân vật trong tác phẩm văn học để hiểu hơn về nhân vật cũng như tác phẩm. Từ đó, các em có cơ hội nâng cao khả năng thấu cảm, hiểu sâu hơn về nhân vật, dù chưa có trải nghiệm thực tế về điều đó. [7]

Hay chương trình “ManBirth – Khi đàn ông mang bầu” được ra mắt năm 2018 ở Việt Nam [8] là một hình thức trải nghiệm thực tế để thấu cảm người khác. Ba cặp nghệ sỹ khi tham gia sẽ được trải nghiệm cảm giác mang bầu và sinh đẻ. Họ được cảm nhận cảm giác co thắt như mang bầu thật và vừa phải làm việc nhà, đi chợ, dọn dẹp, buôn bán mưu sinh, không được phép chạy nhảy hay hoạt động mạnh. Nhờ những trải nghiệm này, người tham gia sẽ có cái nhìn cảm thông hơn về sự vất vả của người phụ nữ và có ý thức yêu thương các bà, các mẹ, vợ và các chị em nhiều hơn.

Ngoài ra, một số nhà nghiên cứu cũng khẳng định tất cả chúng ta đều có thể học thấu cảm dù có những người khi sinh ra đã có sẵn hoặc không có khả năng thấu cảm, và việc rèn luyện này sẽ là một quá trình dài để trải nghiệm và hiểu hơn về người khác. [9]

Các nhà nghiên cứu [9] gợi ý khả năng thấu cảm có thể được rèn luyện qua thiền yêu thương (loving-kindness meditation). Họ cho rằng tập luyện thiền yêu thương sẽ kết nối bộ não và tạo liên kết giữa chính mình và người khác. Mỗi ngày, bạn chỉ cần dành vài phút ngồi chánh niệm, gửi những suy nghĩ và tình cảm đầy yêu thương đến (1) Gia đình và bạn bè, (2) Một ai đó mà bạn có xích mích, tranh cãi, (3) Những người lạ đang chịu đau khổ xung quanh bạn hoặc trên thế giới, (4) Lòng tự trắc ẩn, tha thứ và yêu thương bản thân.

Khi bạn rèn luyện 4 bước này mỗi ngày, não bộ của bạn có khả năng kết nối với tâm trí và tình cảm, lan tỏa và chia sẻ tình yêu thương để hướng đến sự thấu cảm. 

Kết lại, dù sự đa dạng nguồn gốc và định nghĩa về thấu cảm ở mỗi nơi là khác nhau nhưng chúng ta cần hiểu rằng, để thấu cảm một ai đó, chúng ta hãy mở lòng, sẵn sàng lắng nghe và chia sẻ câu chuyện từ những người đến từ mọi tầng lớp, hoàn cảnh xã hội để đặt chính mình vào vị trí của người khác, đây mới là điều quan trọng để trải nghiệm và thực hành.

Kiều Khanh Nguyễn

Tài liệu tham khảo:

[1] Zing.vn (2017). Đề thi, bài giải môn Văn THPT quốc gia 2017.

[2] Susan Lanzoni. (2015). A Short History of Empathy. 

[3] Carol Ann Tomlinson and Michael Murphy. (2018). The Empathic School. Leading the Energized School. Pages 20-27. March 2018. Volume 75. Number 6. Educational Leadership.

[4] Nông Hồng Diệu. (2017). ‘Thấu cảm’ – lạ nhưng đủ hiểu.

[5] Teach Thought (2020). The Difference Between Empathy And Sympathy.

[6] Như Trang dịch. Thấu cảm (Empathy) là gì?. Retrieved from https://trangtamly.blog/2018/04/24/thau-cam-empathy-la-gi/

[7] Trần Ngọc Hiếu. (2017). Hướng đến sự thấu cảm trong việc dạy-học văn ở nhà trường phổ thông. Truy cập ngày 23/09/2020 tại

[8] P.N. Thường Đoan – Lee Phong. (2018). Gameshow Manbirth – Khi đàn ông mang bầu thực tế và đầy kịch tính. Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 499.

[9] Christopher Bergland. (2013).The Neuroscience of Empathy.