Quả là một chặng đường dài, bạn đã đến được đến bài viết cuối cùng của trong chuỗi bài về năng lực giao thoa văn hóa. Nếu như ở các phần trước chúng ta đã bàn về các lý thuyết, định nghĩa, khái niệm khá trừu tượng, thì ở phần này mình sẽ chia sẻ về các cách thực tế hơn để bạn cải thiện kỹ năng, kiến thức, thái độ của bản thân.

Vậy, hãy cùng mình tìm hiểu một bộ lạc ở Úc, hiểu biết về hóc môn, một bài tập viết nhỏ có thể giúp gì cho chúng ta trong việc nâng cao năng lực giao thoa văn hóa nhé.

WALKABOUT CURRICULUM – CHƯƠNG TRÌNH HỌC ĐỘC ĐÁO ĐỂ PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG

Bộ phim Walkabout, được sản xuất tại Úc vào năm 1971, kể về câu chuyện chạy trốn vào hoang mạc của hai đứa trẻ để trốn thoát khỏi người cha túng quẫn vì thất bại trong kinh doanh đang có ý định giết chúng. Vốn được sinh ra ở thành thị, hai đứa trẻ không thể tìm nơi trú ẩn cũng như thức ăn và nước uống. Chỉ trong vài giờ, chúng trở nên mệt mỏi, đói khát và tuyệt vọng, chỉ còn cách cái chết vài gang tấc. May mắn thay, chúng được một chàng thổ dân trẻ phát hiện và cứu sống. Anh đang trong chuyến bộ hành (walkabout) của mình. Đây là một thử thách sinh tồn trong tự nhiên kéo dài sáu tháng. Nếu vượt qua được bài kiểm tra này, anh sẽ trở về bộ tộc của mình như một người trưởng thành và được gánh vác nhiều trọng trách to lớn hơn. Trái ngược với hai đứa trẻ thành thị, anh xem hoang dã tự nhiên là nhà của mình. Anh thành thục và tận hưởng việc tìm phương hướng, nhóm lửa, bẫy kangaroo, v.v. Hai đứa trẻ trở thành bạn với anh thanh niên và được mời về bộ tộc. Ở phần kết phim, hai đứa trẻ trở lại cuộc sống thành thị nhưng mang trong mình giấc mơ được trải nghiệm lại cuộc sống sinh tồn ở hoang dã một ngày nào đó.

Người thanh nhiên thổ dân phải tồn tại trong môi trường trong thiên nhiên khắc nghiệt (Photo credit: Unsplash)

Được truyền cảm hứng bởi bài kiểm tra sáu tháng của bộ tộc trong phim, nhà giáo dục học Maurice Gibbons cùng các cộng sự đã phát triển chương trình học Bộ Hành (Walkabout curriculum) với 5 cấu phần chính: Phiêu Lưu (Adventure), Sáng Tạo (Creativity), Phụng Sự (Service), Kỹ năng Nghề nghiệp (Practical Skill) và Lý Luận Học (Logical Inquiry) [1]. Chương trình học này được dựa trên nền tảng giáo dục tự định hướng (self-directed learning): mỗi học sinh sẽ tự lựa chọn nội dung và cách thức học dựa trên sở thích, thiên hướng, khả năng của mình. Bên cạnh những cấu phần chính, chúng ta có thể áp dụng những đặc trưng cơ bản sau từ mô hình này để thiết kế trải nghiệm học cho chính mình:

1. Học tập dựa trên trải nghiệm thật, mà không dựa hoàn toàn trên trải nghiệm mô phỏng:Nếu muốn tìm hiểu về một loại cây nào đó, học sinh sẽ được yêu cầu vào rừng để quat sát và nghiên cứu.
2. Quá trình học này đem đến cho học sinh những thử thách kích thích sự phát triển của càng nhiều càng tốt. Chẳng hạn như học sinh sẽ được khuyến khích đặt mục tiêu trở thành thành viên của một dàn nhạc giao hưởng thay vì chỉ đơn thuần thành thục một nhạc cụ nào đó.
3. Những thử thách phải được chính học sinh quyết định.

 Maurice Gibbons biện luận rằng nhà trường hiện đại chưa trao cho học sinh quyền đưa ra các quyết định quan trọng cũng như không dạy học sinh cách đánh giá vấn đề và ra quyết định, trong khi thế giới hiện đại có vô vàn các lựa chọn khác nhau ở mọi lĩnh vực.

Mô hình giáo dục của Gibbons cung cấp một cách tiếp cận khác để phát triển các kỹ năng thuộc năng lực giao thoa văn hóa: đặt ra những thử thách cực đại sau đó đắm mình vào môi trường thực tê học hỏi và tích luỹ kinh nghiệm. (Chị nghĩ là nhiều chưa hẳn đã tốt, mà mình có học hay rút ra bài học gì cho bản thân không nữa). Ví dụ như chị Lê Minh Anh Thư, founder của STEP Foward Education, đã đăng ký một khóa học tiếng Anh hai tháng ở Phillipines khi chỉ mới 18 tuổi với vốn kiến thức tiếng Anh ít ỏi. Quyết định táo bạo này đã giúp chị có những trải nghiệm và bài học trong lĩnh vực trao đổi và giao thoa văn hóa.

HÓC-MÔN VÀ CÁCH TƯ DUY

Mô hình Walkabout ở trên đã cho chúng ta biết những nguyên tắc để phát triển bất cứ kỹ năng nào. Trong phần này, mình sẽ bàn tiếp về cách tiếp thu kiến thức.

Trong quyển Why Him Why Her, nhà nhân chủng học thể chất Helen Fisher, dựa trên những kết quả từ mẫu nghiên cứu vớihơn 37.000 người, gợi ý rằng xã hội có 4 kiểu người chính, được chi phối bởi một loại hóc-môn chủ đạo tương ứng: Director (người chỉ huy) – testorerone, Builder (người xây dựng) – seretonin, Explorer (người khám phá) – dopamine, Negotiator (người thương thảo) – estrogen [2]. Và cách tư duy của từng kiểu người cũng đã được Fisher mô tả khá cụ thể trong sách:

1. Director: tư duy phân tích và logic
2. Builder: tư duy chính xác, chi tiết, có xu hướng dựa vào bằng chứng để ra quyết định
3. Explorer: tò mò, sáng tạo và khả năng tập trung cao
4. Negotiator: tư duy tổng hợp, trực giác tốt, khả năng ngôn ngữ vượt trội

Để biết mình là kiểu người gì theo cách phân loại của Fisher bạn có thể làm bài test ở đây: https://theanatomyoflove.com/relationship-quizzes/helen-fishers-personality-test/.

Có thể bạn sẽ thắc mắc vì sao mình lại đề cập đến kiểu tư duy? Có 2 lợi ích bạn sẽ nhận được khi hiểu rõ cách tư duy của bản thân:

• Bạn sẽ chọn được cách xử lý kiến thức và thông tin phù hợp với bản thân. Chẳng hạn, nếu là kiểu người Explorer có thể bạn sẽ tiêu hóa kiến thức hiệu quả hơn khi được thực hiện các tác vụ mang tính sáng tạo như vẽ tranh, làm thơ, làm nhạc; thay vì ngồi phân tích mối liên hệ logic giữa các cụm thông tin như kiểu người Director.
• Bạn sẽ biết kiểu tư duy nào mình cần bồi đắp.?? Cần cải thiện những khuyết điểm trong cách tư duy hay bồi đắp những tư duy còn thiếu. Một lợi ích khác là bạn sẽ biết kiểu tư duy của mình có phù hợp với ngành nghề mình yêu thích hay không.

GHI CHÉP NGẮN VỀ CÁCH GHI NHỚ KIẾN THỨC

Phần hóc-môn ở trên cho ta biết nguyên tắc tổng quan để áp dụng cho việc tư duy và xử lý thông tin của mỗi kiểu người. Vậy, để xử lý kiến thức, cụ thể là việc ghi nhớ kiến thức, có 2 cách thức đã được khoa học chứng minh hiệu quả bạn có thể áp dụng ngay hôm nay: nhớ lại (active recall) [3] và lặp lại có giãn cách (spaced-repetition) [4]. Lần tới, khi bạn muốn ghi nhớ một mẩu kiến thức nào đó hãy khoan lật ghi chú ra xem lại. Hãy cố gắng nhớ lại mẩu kiến thức đó càng chi tiết càng tốt. Hiển nhiên, bạn không cần nhớ chính xác 100% thông tin. Mục đích của việc này là ép cho não làm việc. Sau khi áp dụng cách nhớ lại ta tiếp tục kết hợp cách lặp lại có giãn cách, bạn hãy cố nhớ lại một mẩu kiến thức sau một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn như sau 1 ngày, sau 3 ngày, sau 10 ngày, v.v.

Nếu như bạn vẫn còn băn khoăn về việc nên giãn cách thế nào cho hợp lý thì bạn có thể tham khảo phần mềm flashcard  Anki. Đây là phần mềm được thiết kế dựa trên nguyên tắc lặp lại giãn cách: phần mềm sẽ đo số lần bạn lặp lại một thẻ flashcard (số lần quên) để tính toán số lần lặp lại hợp lý.

Link download phần mềm Anki: https://apps.ankiweb.net/

BÀI TẬP VIẾT CỦA MỘT GIÁO SƯ TÂM LÝ HỌC.

“Nó đã thay đổi đời tôi 180 độ” –  Christine Brophy cho biết khi được hỏi về bài tập viết này. Nó đã giúp cho cô từ một người nghiện rượu, sức khỏe kém trở thành một trong những nghiên cứu sinh tiến sĩ dẫn dắt bởi giáo sư tâm lý học nổi tiếng người Canada Jordan B Peterson – tác giả của bài tập. [5]

Peterson và các cộng sự đã từng thực hiện một nghiên cứu khoa học về hiệu quả của bài tập này trong việc xóa bỏ các khoảng cách thành tích học thuật giữa giới tính và các dân tộc thiểu số [6]. Kết quả cho thấy, sau năm đầu tiên khoảng cách thành tích giữa giới tính được xóa khoảng 98%, còn đối với nhóm dân tộc thiểu số là 38%,tăng lên 93% trong năm thứ hai. Một kết quả vô cùng ấn tượng.

Chắc hẳn bạn đang thắc mắc giáo sư Peterson đã yêu cầu Brophy và nhóm sinh viên tham gia nghiên cứu viết những gì?

Đơn giản hơn bạn nghĩ, ông yêu cầu họ viết ra mục tiêu tương lai họ muốn đạt được và lên một kế hoạch hành động cụ thể để đạt được mục tiêu đó. Đặc biệt, mỗi một hành động trong kế hoạch đều phải đo đếm được, có mốc thời gian cụ thể, và gần hơn với mục tiêu đã đặt ra.

Theo mình, yêu cầu phải đưa ra hành động có thể đo đếm được từ Peterson đã giúp cho người tham gia theo dõi được sự tiến bộ của mình. Và khi họ thấy mình tiến bộ, họ càng sẽ có động lực mạnh mẽ hơn để phấn đấu hành động. Khi họ phấn đấu nhiều hơn, họ lại càng thu về nhiều thành tích vượt trội hơn. Và vòng củng cố tích cực này cứ tiếp tục lặp lại cho đến khi họ chạm đến mục tiêu của mình.

Để tổng kết, trong bài viết này mình đã giới thiệu những nguyên tắc từ mô hình Walkabout để bạn giúp bạn cải thiện kỹ năng, mối liên hệ giữa hóc-môn và cách tư duy để bạn hiểu cách tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn, và bài tập viết của giáo sư Jordan B Peterson để bạn duy trì động lực trong suốt quá trình luyện tập của mình. Hy vọng rằng sau khi đọc xong, bạn có thể áp dụng ngay những phương pháp mình chia sẻ để cải thiện kỹ năng giao thoa văn hóa của mình.

Tài liệu tham khảo

[1] Gibbons, M. (1974). Walkabout: Searching for the Right Passage from Childhood and School. Phi Delta Kappan, 55(9), 596-602.

[2] Fisher, H. (2009). Why him? Why her?: Finding real love by understanding your personality type. Henry Holt and Company.

[3] Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4-58.

[4] Karpicke, J. D., & Blunt, J. R. (2011). Retrieval practice produces more learning than elaborative studying with concept mapping. Science, 331(6018), 772-775.

[5] Kamenetz, A. (2015). The Writing Assignment That Changes Lives. NPR ED, 10.

[6] Schippers, M. C., Scheepers, A. W., & Peterson, J. B. (2015). A scalable goal-setting intervention closes both the gender and ethnic minority achievement gap. Palgrave Communications, 1(1), 1-12.