TẠI SAO CHÚNG TA THƯỜNG LỚN TIẾNG KHI TRANH CÃI? – SỰ MẤT TỰ TIN

Nghiên cứu cho thấy chúng ta thường rất tự tin về sự hiểu biết của mình nhưng lại tự ti khi truyền đạt những quan điểm đó. Vì thế chúng ta thường lớn giọng như một cách để bù đắp cho khuyết điểm này.

Trong các buổi thảo luận ngày nay, có rất nhiều trận la hét đến từ cả hai phía lập trường chính trị. Điển hình như các cuộc đấu khẩu đã nổ ra tại Hạ Viện giữa Đảng Dân Chủ và Đảng Cộng Hòa về tình trạng tiêm vaccine của các thành viên Quốc Hội, và về Thuyết Chủng tộc Phê phán lẫn vấn đề đeo khẩu trang trong cuộc họp hội đồng.

Việc la hét rõ ràng là không thể thuyết phục được ai cả, thế nhưng tại sao chúng ta lại làm như vậy? Nghiên cứu gần đây đã chỉ ra một kết quả bất ngờ: đó là sự tự ti.

Là một nhà tâm lý học xã hội, tôi đã dành hơn 15 năm nghiên cứu về những nhận thức sai lầm của con người về tầm ảnh hưởng và nhận thấy rằng khi con người quá tự tin vào quan niệm của mình, thì việc họ sẽ có khuynh hướng lớn giọng – dù người đó là hàng xóm, bạn bè hay là đối thủ – bởi lý do là chúng ta tự ti bản thân không đủ khả năng thuyết phục người khác.

Trong một thời gian dài, dường như các nhà nghiên cứu đã liên tục khám phá ra con người thường quá tự tin theo nhiều chiều hướng mới. Ví dụ, vào năm 2002 một nhóm nghiên cứu ở Stanford đã đăng lên tạp chí mục “Bản tin về nhân cách và tâm lý xã hội” về ba cuộc khảo sát, trong đó những người tham gia đã đánh giá bản thân mình ít nhạy cảm hơn đồng nghiệp hoặc “người Mỹ bình thường”. Trong lần tiếp theo, người tham gia khảo sát vẫn quả quyết khẳng định như vậy ngay cả khi nghe phân tích về việc quan điểm của họ có thể bị sai lệch như thế nào.

Với cùng một phương pháp, những nhà nghiên cứu đã nhận thấy rằng trung bình chuyện một người nghĩ bản thân mình tốt hơn theo nhiều cách (như là có đạo đức hơn, sáng tạo hơn, khỏe mạnh hơn, thậm chí lái xe giỏi hơn) so với một người bình thường – là một điều không thể thống kê được.

Trái ngược lại với những kết quả đó, nghiên cứu gần đây đã thu được những kết luận hoàn toàn khác nhau khi khảo sát về niềm tin của chúng ta đối với những thành tựu xã hội của mình, ví dụ như khả năng thuyết phục bạn bè và sức ảnh hưởng đến mọi người.

Trong một bài nghiên cứu được đăng tại Tạp chí Nhân cách và Tâm lý Xã hội năm 2017, người tham dự được yêu cầu trả lời những câu khảo sát như là ai có nhiều bạn hơn, ai có nhiều mối quan hệ cộng đồng hơn, hay là ai có mạng xã hội rộng hơn – họ phải chọn giữa bản thân họ hoặc là những người khác.

Những người tham gia đã thể hiện sự tự tin quá mức lên các yếu tố phi xã hội; ví dụ như là họ tin là họ có vốn từ vựng lớn hơn những người khác. Nhưng họ hoàn toàn thiếu tự tin vào những yếu tố xã hội, họ cho là họ có ít bạn hơn, mối quan hệ nhỏ hơn và kết nối xã hội hẹp hơn những người khác.

Một số nghiên cứu khác trong vòng 5 năm trở lại đây đã cho thấy con người có xu hướng trở nên tự ti trong lĩnh vực xã hội. Ví dụ, khi khảo sát lúc rời khỏi nơi đông người, họ tin rằng như vậy người khác sẽ ít chú ý đến mình hơn là ở lại đám đông đó.Những người phỏng vấn được tham gia vào một cuộc trò chuyện ngắn với người lạ. Những người tham gia thực nghiệm này nghĩ rằng người kia không hứng thú với họ bằng người đã thể hiện ra rõ rằng bản thân thích họ. Những người tham dự được yêu cầu dự đoán là việc muốn người khác làm theo ý của mình thì sẽ khó như thế nào. Họ đã nhận ra rằng điều đó còn dễ hơn việc thuyết phục cả bạn bè lẫn người lạ đồng ý làm một việc khó chịu và tẻ nhạt, ví dụ như đếm số hạt đậu trong hũ.

 Tóm lại, hai điều này dường như trái ngược nhau nhưng lại thật sự bổ sung cho nhau, tất cả gộp lại thành lý do dẫn đến việc la hét. Chúng ta cho rằng bản thân mình đúng và ít có thành kiến hơn người khác sẽ khiến chúng ta tự tin thái quá vào quan điểm cá nhân. Trong khi đó, việc cho rằng bản thân không được mọi người chú ý lắng nghe lại lấy đi sự tự tin về khả năng truyền đạt ý tưởng hay tính thuyết phục của bản thân.

Nói cách khác, chúng ta thường la lớn tiếng khi cảm thấy lời nói của bản thân trở nên vô hiệu lực.

Trớ trêu là, chúng ta thiếu tự tin vào khả năng thành thạo của mình và cố gắng sửa chữa để trông như một người có sức ảnh hưởng. Điều này sẽ khiến chúng ta quyết đoán một cách thái quá, và cách thuyết phục này không hề hiệu quả. Như thế thì sự bi quan trong chúng ta có thể trở thành sự tự mãn,khiến cho chúng ta mất đi sức ảnh hưởng khi cứ quát lên to hơn và to hơn nữa để được lắng nghe.

Trong một loạt nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã tiến hành kiểm chứng có phải mọi người quá đề cao sự quyết đoán và cho rằng để có sức thuyết phục thì cần phải quyết đoán hay không. Những người tham gia được yêu cầu lựa chọn một trong hai thông điệp để nhắc người khác cải thiện sức khỏe – một cái thì khá nhẹ nhàng lịch thiệp, cái còn lại thì nặng lời hơn và mang tính ra lệnh. Cuộc thử nghiệm cũng đưa ra nhiều tình huống khác nhau về tầm quan trọng của những nguyên tắc và mức độ tiếp thu của người nghe đối với lời khuyên này.

Kết quả là mọi người thường nghĩ vấn đề đó quan trọng nên cần thông điệp mang tính mệnh lệnh hơn mà không cân nhắc về khả năng tiếp thu của người khác. Khi họ thấy vấn đề nghiêm trọng, họ có xu hướng to tiếng hơn mặc kệ đối phương có sẵn sàng lắng nghe lời khuyên hay không.

Qua nghiên cứu, chúng tôi biết rằng lớn tiếng là hành động hoàn toàn không đúng nếu bạn muốn thuyết phục ai đó. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu trên đã nhận thấy rằng những loại thông điệp mang tính quả quyết này thường phản tác dụng trong thực tế, đặc biệt là khi đối phương có mức độ tiếp nhận thấp. Quả thực, những lời yêu cầu có giọng điệu nhẹ nhàng đem lại hiệu quả hơn. Điều này đã được các chuyên gia nghiên cứu về tính quyết đoán của thông điệp trong các chiến dịch truyền thông sức khỏe, bao gồm chiến dịch giảm hút thuốc và tăng cường hoạt động thể thao.

Trái ngược với nhiều nghiên cứu về tầm ảnh hưởng xã hội và khả năng thuyết phục đã chỉ ra rằng, bản năng của con người khi truyền đạt tư tưởng hay lời khuyên đó là: càng ít càng hiệu quả. Chúng ta lớn tiếng vì nghĩ rằng mọi người không lắng nghe. Và cứ thế, chúng ta thường trở nên quyết đoán quá mức để cố gắng nói lên ý kiến của mình. Nếu chúng ta nói chuyện hòa nhã hơn thì những lập luận hoặc lời khuyên sẽ trở nên hiệu quả hơn.

Tiến sĩ Bohns – phó giáo sư tại đại học Cornell. Bài tiểu luận này phỏng theo quyển sách mới của cô “Bạn có sức ảnh hưởng lớn hơn bạn nghĩ: chúng ta đánh giá thấp sức thuyết phục của mình và tại sao điều đó quan trọng”, được xuất bản bởi W. W. Norton vào ngày 7 tháng 9.

Người dịch: Thanh Trà, Hoài Thương

Bài gốc