Với xã hội ngày càng phát triển, thị trường việc làm và lao động ngày càng có tính cạnh tranh cao hơn. Để nổi bật trong thị trường đó, bạn thật sự cần xây dựng cho mình một chiến lược để trở thành một “sản phẩm độc quyền” – duy nhất, ấn tượng, chân thật và đáng nhớ.

Vậy thì làm sao để xây dựng chiến lược đó?

Trong cuốn sách “Brain Rules”, nhà sinh học phân tử John Medina đã lý giải một yếu tố quyết định tại sao một số ứng viên luôn “nằm trong tầm ngắm” của nhà tuyển dụng trong khi số khác lại nằm trong danh sách bị loại. Đó là cảm xúc.

Nhà tuyển dụng luôn khăng khăng rằng quyết định của họ là hợp lý, dựa trên thực lực của thí sinh ứng tuyển, nhưng thật ra, ấn tượng và cảm xúc về thí sinh lại có ảnh hưởng không nhỏ. Cảm xúc là công cụ giúp chúng ta trở nên gắn kết hơn, đó cũng là thứ quyết định rằng trong mắt người ta, hình ảnh của bạn là tích cực hay tiêu cực. Và cách nhanh nhất để hướng mọi người đến mặt tích cực hơn của bạn trong suốt hành trình tuyển dụng là: kể câu chuyện của chính bạn, trong cả hồ sơ, thư giới thiệu và buổi phỏng vấn.

BẰNG VIỆC KỂ MỘT CÂU CHUYỆN ĐÚNG CÁCH, BẠN CÓ THỂ ĐỂ LẠI ẤN TƯỢNG TUYỆT VỜI CHO MỌI NGƯỜI VỀ BẠN.

Kỹ năng kể chuyện là phương pháp hữu hiệu trong việc truyền cảm hứng và thuyết phục mọi người. Trong khi đó, việc nêu lên quan điểm cá nhân mang tính “hô khẩu hiệu” hơn, còn đưa ra con số hay minh chứng cụ thể thì rất khó để mọi người ghi nhớ đến. Vậy thì tại sao không kết hợp tất cả để tạo nên một câu chuyện hoàn hảo? Câu chuyện đó sẽ chạm đến người nghe hơn và có thể sẽ thay đổi cách nhìn nhận của họ.

Điều đó có nghĩa là, mọi ứng viên đều có sức mạnh vô hình để điều khiển hành trình tuyển dụng của chính mình. Với một câu chuyện ý nghĩa, bạn đã để lại cho nhà tuyển dụng một bức chân dung hoàn mỹ và khó quên về bạn. Chỉ cần lên ý tưởng cho một câu chuyện về chính mình rồi truyền vào đó những thông điệp tích cực, bạn đã mang một món quà đến buổi phỏng vấn. Đó là một lượng hormone hạnh phúc “Dopamine” dành cho tất cả mọi người, giúp cho buổi phỏng vấn hôm ấy thật tuyệt. Như Medina đã đề cập trong cuốn sách của mình: “Dopamine thực sự có ích trong quá trình xử lý thông tin, nó tạo nên một tín hiệu báo động trong bộ não rằng “Hãy ghi nhớ những điều đó đi””.

Vậy làm sao để chuẩn bị một câu chuyện tuyệt vời cho những lần tuyển dụng tiếp theo của bạn? Dưới đây là 4 “bí quyết” giúp bạn có được sự chú ý của nhà tuyển dụng và vượt lên các ứng viên khác để có được công việc mong muốn.

LUÔN ĐẶT MÌNH VÀO VỊ TRÍ NGƯỜI NGHE.

Ngày nay, ở hầu hết các doanh nghiệp, hồ sơ của bạn không còn được xem xét thủ công như trước đây nữa. Thay vào đó, các công ty thường áp dụng một nền tảng trí tuệ nhân tạo (Hệ thống quản lý tuyển dụng Applicant Tracking System – ATS) để có thể lọc hồ sơ của rất nhiều ứng viên một cách nhanh chóng. Hệ thống này sẽ quét qua hồ sơ của bạn, dựa trên những từ khóa tương thích giữa hồ sơ của bạn với yêu cầu của công việc, chiếc máy này sẽ quyết định bạn có vượt qua được vòng này và đến với buổi phỏng vấn hay không. Vì vậy, đừng bao giờ chỉ viết một mẫu hồ sơ rồi đem đi nộp cho mọi công việc. Những kỹ năng và kinh nghiệm làm việc của bạn cần được “may đo” lại cho phù hợp với yêu cầu từ nhà tuyển dụng. Nhưng đừng cố “bịa” ra những thông tin không có thật nhé, bởi sau khi vượt qua vị giám khảo robot này thì chúng ta sẽ có buổi phỏng vấn “người thật việc thật” mà. Vì vậy, bạn cần phải thuyết phục được cả hai ban giám khảo này.

Dù là một sinh viên mới ra trường chưa có nhiều kinh nghiệm, hay là một “người thợ lành nghề” với kinh nghiệm lâu năm, nhiều người trong chúng ta thường cố gắng viết một bộ hồ sơ lê thê với tất cả những hoạt động và những dự án đã từng tham gia. Và sau đó, chúng ta sẽ chuẩn bị cho một buổi phỏng vấn hàng tiếng đồng hồ hay một email dài như sớ.

Nhưng mà, ai sẽ đủ kiên nhẫn để đọc hết những điều đó chứ? Liệu người nhận có nhớ được hết chuỗi thông tin dài dằng dặc mà bạn đề cập đến hay không? Không thể nào. Vậy nên, hãy từ bỏ suy nghĩ và chuẩn bị hồ sơ ứng tuyển của bạn ở góc nhìn của người tuyển dụng. Bạn cần chắt lọc, chỉ đưa vào hồ sơ khi nó thật sự phù hợp và chắc chắn rằng đó là những thông tin mà người tuyển dụng cần biết về bạn.

ĐỪNG ĐỂ CÂU CHUYỆN CHỈ LÀ MỘT CHUỖI SỰ KIỆN, ĐÓ LÀ BỨC CHÂN DUNG CỦA BẠN ĐẤY.

Bằng cách tìm hiểu qua LinkedIn, trang web của các công ty, các báo cáo thực tập hay qua những mối quan hệ của bạn, bạn có thể nắm được một số thông tin của người tuyển dụng và từ đó, kể về bản thân với các yếu tố mà họ đang mong muốn tìm kiếm.

Một điều quan trọng là, họ mong chờ ở ứng viên nhiều hơn là một danh sách các kỹ năng và kinh nghiệm. Mọi nhà tuyển dụng đều mong muốn có thể thu hút về doanh nghiệp của mình những nhân viên có cả kỹ năng cứng (liên quan đến chuyên môn của công việc) và kỹ năng mềm (kỹ năng giao tiếp, thích ứng, sáng tạo trong công việc…). Đừng làm lem luốc hồ sơ của bạn bằng những biệt ngữ hay từ ngữ không phù hợp nhé. Hãy thận trọng trong việc sử dụng ngôn từ và giọng điệu của bạn, nó sẽ một phần thể hiện phong cách làm việc của bạn đấy.

HÃY CHO CÂU CHUYỆN MỘT CHỦ ĐỀ, VÀ PHÁT TRIỂN CHỦ ĐỀ ĐÓ TRONG SUỐT HÀNH TRÌNH TUYỂN DỤNG CỦA BẠN.

Trước khi đến buổi phỏng vấn, hãy suy nghĩ về MỘT ấn tượng mà bạn muốn in thật sâu vào trí nhớ của “sếp tương lai”. Đó là điều bạn cảm thấy mình nổi trội nhất và hãy ưu tiên chuẩn bị kỹ càng để kể về nó nhé.

Trong kể chuyện, điều này được gọi là “ý tưởng lớn” và nó là nhân tố cốt yếu của mọi câu chuyện. Trong suốt quá trình tuyển dụng, ý tưởng lớn sẽ được khai thác và phát triển để tạo nên câu chuyện của bạn. Và tất nhiên, ý tưởng lớn đó phải chứa đừng mong muốn của nhà tuyển dụng: những gì bạn sẽ làm được cho công ty họ.

Hãy thử xem qua ví dụ này nhé. Bạn đang ứng tuyển cho một công việc liên quan đến marketing. Để xem nào, ý tưởng lớn của bạn sẽ là: “Tôi là một người luôn hướng tới sự cách tân và phát triển”. Vậy thì mọi dẫn chứng cho ý tưởng lớn này sẽ là lời giải thích cho việc sự sáng tạo của bạn sẽ mang lại gì cho doanh nghiệp. Chẳng hạn: “Tôi đã dẫn dắt một phòng marketing, chúng tôi đã tăng số lượt bấm vào xem quảng cáo lên 30%, và chỉ trong hai năm, lượng khách hàng đến với chúng tôi đã gấp đôi so với trước đó…”

Nếu bạn là sinh viên mới ra trường và bắt đầu chuẩn bị cho công việc tiếp theo của mình, có thể bạn đang trăn trở về việc tìm ý tưởng lớn cho câu chuyện. Có thể kinh nghiệm làm việc của bạn rất ít ỏi, nhưng hãy nhớ rằng, bạn đã có hơn 20 năm kinh nghiệm sống trên đời rồi đấy. Hãy nhớ lại những trải nghiệm thú vị của bạn, tìm ra một điều gì đó độc đáo, đặc trưng ở bạn và đầy đủ để miêu tả con người bạn. Ý tưởng này sẽ tạo nên một cốt truyện tuyệt vời cho câu chuyện về bạn là ai, bạn đã làm gì, bạn đã vượt qua những gì và bạn sẽ là người như thế nào trong công việc tương lai của mình.

CHỦ ĐỀ CỦA BẠN KHÔNG CHỈ GIÚP BẠN KIỂM SOÁT CÂU CHUYỆN CỦA MÌNH – NÓ CÒN LÀ CÔNG CỤ BẠN CÓ THỂ SỬ DỤNG ĐỂ TÁC ĐỘNG ĐẾN KÝ ỨC CỦA NHÀ TUYỂN DỤNG VỀ BẠN.

Ví dụ, giả sử bạn muốn tham gia vào tổ chức marketing đó, nhưng bạn chỉ mới tốt nghiệp đại học. Để bắt đầu, hãy giới thiệu chủ đề của bạn bằng cách nói điều gì đó như: “Tôi muốn nâng cao nhận thức về thương hiệu trên mạng xã hội”. Từ đó, hãy trích dẫn các ví dụ cụ thể từ tài khoản mạng xã hội cá nhân, các việc làm tức thời (one-off gigs), các kỳ thực tập hoặc dự án tại trường học của bạn. Bạn có thể mô tả cách bạn tăng lượng người theo dõi Tiktok lên 50% trong một năm và bạn rất hứng thú được giúp công ty XYZ đạt được điều tương tự. Hoặc bạn có thể chia sẻ cách bạn đã giúp bộ phận marketing ở kỳ thực tập trước tăng 25% số người đăng ký nhận bản tin chỉ trong 3 tháng.

Một lần nữa, tất cả những kinh nghiệm bạn đã nêu trong CV, thư xin việc, và trong buổi phỏng vấn nên trực tiếp gắn liền với chủ đề này. Chủ đề của bạn không chỉ để giúp bạn kiểm soát câu chuyện của mình – nó còn là một công cụ bạn có thể sử dụng để tác động đến ký ức của nhà tuyển dụng về bạn.

BỐI CẢNH! BỐI CẢNH! BỐI CẢNH!

Trong suốt quá trình tuyển dụng, bạn sẽ phải kể nhiều câu chuyện về bản thân và trải nghiệm của mình. Giống như tất cả những câu chuyện tuyệt vời khác, những trải nghiệm mà bạn nói sẽ cần bối cảnh rõ ràng để gây được tiếng vang với người nghe. Các chuyên gia kể chuyện gọi bối cảnh là “lý do” thúc đẩy cốt truyện của một câu chuyện. Nó cung cấp cho khán giả của bạn lý do để lắng nghe đến cuối cùng và hài lòng với kết quả của bạn.

Những người tìm việc thường mắc sai lầm khi bắt đầu bằng kết quả (Tôi đã quản lý một team trong công việc mùa hè. Tôi đã xây dựng một chiến dịch digital marketing trị giá 50.000. Tôi đã thực hiện kế hoạch giảm 25% chi phí cho chuỗi cung ứng của chúng tôi.) Đây là những điều tốt để đưa vào CV, và sẽ được đọc lướt qua và được dùng để đánh giá năng lực của bạn.

Tuy nhiên, trong thư xin việc và trong cuộc phỏng vấn, đây là cơ hội để bạn thực sự phát triển câu chuyện, để cá tính của bạn tỏa sáng và tạo sự khác biệt với tất cả các ứng viên khác. Bạn làm điều này thông qua ngữ cảnh.

Cho dù bạn mới bắt đầu hay đã có nhiều năm kinh nghiệm, bối cảnh thường được thiết lập thông qua ba yếu tố: khung cảnh, nhân vật và xung đột. Hãy phân tích các yếu tố này:

Khung cảnh: Nơi xảy ra sự kiện trong câu chuyện của bạn. Bạn đã tung ra một sản phẩm trong một công việc trước đây? Khung cảnh của bạn có thể là thị trường cho sản phẩm này.

Nhân vật: Những người liên quan và bị ảnh hưởng bởi sự cố trong câu chuyện của bạn. Bạn đang lãnh đạo một nhóm trong trường đại học hay quản lý một dự án quan trọng tại nơi làm việc? Bạn có đang làm việc với các nhà cung cấp, tình nguyện viên hoặc thực tập sinh không? Vẽ ra các nhân vật trong câu chuyện của bạn để làm cho câu chuyện (và bạn) được chân thực hơn.

Xung đột: Sự cố khiến bạn và các nhân vật khác trong câu chuyện phải hành động. Các bạn đã cố gắng giải quyết vấn đề gì cùng nhau? Có thể là doanh số bán hàng giảm mạnh hoặc thậm chí là một điều đơn giản như một quy trình vô tổ chức cần được tối ưu hóa. Nói ra xung đột là rất quan trọng vì nó tạo sự căng thẳng và tăng độ nguy hiểm. Hãy nghĩ như thế này: Điều gì làm cho anh hùng của một câu chuyện trở thành anh hùng? Cứu thế giới – hoặc giải quyết một xung đột nào đó.

Khi kể câu chuyện của mình, hãy làm cho bối cảnh gây ấn tượng sâu sắc để cho sếp hoặc đồng nghiệp tiềm năng của bạn có lý do để lắng nghe và hiểu rõ hơn cách bạn làm việc với người khác, tiếp cận các tình huống khó khăn và giải quyết vấn đề. Đây là cách tốt nhất để xây dựng sự uy tín của bạn.

HÃY LÀ ANH HÙNG. KẾT THÚC CÂU CHUYỆN VỚI MỘT KẾT QUẢ RÕ RÀNG.

Với bối cảnh này, bạn hy vọng đã cho đồng nghiệp hoặc người quản lý tiềm năng của mình một lý do để quan tâm đến kết quả câu chuyện của bạn. Và nếu bạn đã nghiên cứu kỹ về đối tượng của mình, bạn sẽ làm nổi bật những trải nghiệm phù hợp với họ.

Giờ thì đã đến lúc trở thành anh hùng và cho họ biết bạn đã giải quyết mâu thuẫn như thế nào. Đây là phần bạn có thể nêu những số liệu ấn tượng được liệt kê trong CV của mình, nhưng chi tiết hơn rất nhiều.

Ví dụ: CV của bạn có thể nói: “Đã tăng doanh số bán hàng lên 15% trong quý đầu tiên của năm tài chính.”

CUỐI CÙNG, KẾT QUẢ MÀ BẠN ĐANG ĐỀ XUẤT LÀ HÃY THUÊ BẠN.

Trong thư xin việc và trong cuộc phỏng vấn, bạn có thể mở rộng kết quả này thành một câu chuyện thú vị hơn nhiều: “Một trong những điểm mạnh của tôi là khả năng xoay chuyển chiến lược dưới áp lực (ý chính). Ví dụ: doanh số bán hàng của chúng tôi đã giảm mạnh trong quý cuối của năm tài chính này vì lệnh cấm du lịch do Covid-19 (xung đột). Để giải quyết vấn đề này, tôi bắt đầu suy nghĩ về những gì khách hàng (các nhân vật) thực sự cần ở chúng tôi trong thời gian này và cách chúng tôi có thể tập trung lại chiến lược của mình để phục vụ thị trường trong nước (khung cảnh) bằng các sản phẩm quốc nội. Nhóm của tôi (nhiều nhân vật hơn) đã làm được điều này bằng việc A, B và C. Kết quả là, chúng tôi không chỉ có thể góp phần cải thiện nền kinh tế địa phương trên toàn thế giới, chúng tôi còn tăng doanh số bán hàng của mình lên 15% trong quý đầu tiên của năm tiếp theo (kết quả).”

Bạn có thấy sự khác biệt không? Một phiên bản chỉ nêu một sự thật, trong khi phiên bản còn lại phân tích cách bạn giải quyết vấn đề và giá trị cá nhân của bạn: đóng góp cho cộng đồng địa phương và cải thiện đời sống của khách hàng trong khoảng thời gian đầy khó khăn.

Bạn hiểu vấn đề rồi đấy.

Cuối cùng thì kết quả mà bạn đang đề xuất là thuê bạn. Các công cụ trên kết hợp lại có thể giúp bạn tác động đến bất kỳ nhà tuyển dụng nào để đạt được điều đó.

KHẢ NĂNG KỂ CHUYỆN LÀ BẨM SINH Ở TẤT CẢ CHÚNG TA.

Nếu bạn đang cảm thấy lo sợ, hãy nhớ rằng bạn đã là một người kể chuyện bậc thầy. Mỗi khi một thành viên trong gia đình hỏi bạn thế nào và bạn trả lời một cách chân thành, bạn đang kể một câu chuyện. Mỗi khi bạn nhớ lại một kỷ niệm vui trong cuộc trò chuyện với bạn bè, bạn đang kể một câu chuyện. Mỗi khi bạn “tán gẫu” với đồng nghiệp, có lẽ bạn cũng đang kể một câu chuyện nào đó – về cuộc sống của bạn, về sức khỏe tinh thần của bạn, hoặc thậm chí về kế hoạch cuối tuần của bạn.

Bây giờ, hãy áp dụng kỹ năng đặc biệt này vào đơn xin việc và xem điều gì sẽ xảy ra. Chúng tôi hứa là nó sẽ tốt.

Bạn sẽ làm được.

Người dịch: Hoài Thương, Khánh Vân
Link bài gốc: https://hbr.org/2021/05/the-key-to-landing-your-next-job-storytelling